Çok Al Az Öde Fırsatı
Tüm Ürünlerde Ücretsiz Kargo
Askorbik Asidin Günlük Yaşamdaki Rolü ve Önemi

Askorbik Asidin Günlük Yaşamdaki Rolü ve Önemi

Askorbik Asidin Günlük Yaşamdaki Rolü ve Önemi

Askorbik asit veya C vitamini, insan vücudunun ihtiyaç duyduğu en hayati besin maddelerinden biridir. "Askorbik" terimi, Yunanca "iskorbüt önleyici" anlamına gelen bir kelimeden türetilmiştir. İskorbüt, C vitamini eksikliğinden kaynaklanan bir hastalıktır. C vitamini birey içinde sentezlenemez; bu nedenle, bu besin maddesini içeren yiyecekleri tüketmek gereklidir. C vitamini, çeşitli enfeksiyonlara ve hastalıklara karşı hem önleyici hem de koruyucu özellikler içerir. (Singh vd., 2020)

 

C vitamini veya askorbik asit, vücudun genel sağlığı ve iyiliği için önemli bir besindir. Temel besin değerlerinin yanı sıra, C vitamini bağışıklığı güçlendirmeye, antioksidan görevi görmeye ve cilt sağlığını iyileştirmeye yardımcı olur. C vitamininin vücutta farklı işlevleri yerine getirmede yaygın olarak kullanıldığı bilinmektedir; bağışıklık fonksiyonunu güçlendirerek enfeksiyonlarla savaşır, güçlü antioksidan özelliği sayesinde serbest radikalleri vücut sisteminden uzaklaştırarak dokuları sağlıklı tutar ve doku onarımını artırarak canlı bir cilt görünümü sağlar.[1] Bu makale, C vitamininin bu yönlerde nasıl bir rol oynadığını tartışmaktadır.

 

C vitamininin vücuttaki başlıca işlevlerinden biri bağışıklık sistemini güçlendirmeye yardımcı olmaktır. Bir antioksidan olarak, hücrelere zarar veren ve yaşlanma ve hastalıkla ilişkilendirilen kararsız moleküller olan serbest radikalleri temizler. Nötrofillerin ve T hücrelerinin tüm süreci, bu yapısal bütünlükler içinde korunmalarında oksidatif stresi içerir; bu nedenle, C vitamini, patojenle mücadele görevleri yoluyla bağışıklık hücresi işlevlerini önemli ölçüde artırarak enfeksiyonları kısıtlar[25]. Vitamin ayrıca iltihabı kontrol etmeye yardımcı olur, bu nedenle sadece enfeksiyon koruyucu değil, özellikle bağışıklığı zayıflamış kişiler için bir tedavi ajanıdır. Bu hayati besin maddesinin eksikliği, bağışıklık sistemi zayıf olduğu için vücudu soğuk algınlığı gibi basit yaygın enfeksiyonlara karşı savunmasız hale getirecektir. Bağışıklık eksikliği olduğunda ortaya çıkan kuruluk ve yaraların zayıf iyileşmesiyle birlikte gelen ciltteki diğer değişiklikler, C vitamininin genel bağışıklık sağlığı ve gücündeki önemini açıkça ortaya koymaktadır.

Bağışıklık sisteminin güçlendirilmesindeki faydalarının yanı sıra, askorbik asit aynı zamanda hücresel yapıları oksidatif hasara karşı koruyan güçlü bir antioksidan hücresel etki sağlar. Serbest radikallerin lipitlere, proteinlere ve DNA'ya zarar vermesini önleyebilir; bu nedenle doku bütünlüğü korunur ve erken yaşlanmaya uğramaz. Oksidatif stres için bir biyobelirteç olarak rolü, sigara dumanı gibi çevresel toksinlere yüksek oranda maruz kalan bireyler gibi oksidatif hasarın belirgin olduğu farklı sağlık durumlarında bildirilmiştir. Askorbik asidin α-tokoferol (E vitamini) gibi diğer antioksidanlar üzerindeki stabilizasyon ve rejenerasyon işlevi, koruyucu kapasitesini artırır[26]. Daha spesifik olarak Wagner ve ark. tarafından yapılan bir çalışmaya göre[27], C ve E vitaminleri birlikte sinerjik olarak çalıştığında, lipit peroksidasyonunu tek başlarına olduklarından daha iyi inhibe eder! Bu kombine/ikili etki (kardiyovasküler/nöro-dejeneratif bozukluklar dahil olmak üzere birçok kronik hastalıkla ilgili hücre hasarlarını azaltma) antioksidan aktivitesi çok önemlidir.

 

Askorbik asit, sağlığa olan gerçek faydalarının yanı sıra, doku yenilenmesinde ve cilt sağlığında da önemli bir rol oynar. Sıkı, elastik ve genç bir cilt için gerekli olan bir protein olan kolajenin topikal sentezini artırır. Yaşla birlikte, kırışıklıklar ve sarkmalarla kendini gösteren kolajen üretiminde azalma olur ve C vitamini, kolajen oluşumunu hızlandırdığı için bunu hızla düzeltebilir. Yara iyileşmesindeki işlevi de abartılamaz, çünkü dokuların hızlı onarımını ve yaralanmalardan iyileşmeyi sağlar.[182] C vitamini takviyeleri, sağlıklı bir cildi korumanın yanı sıra yenilenmesini destekleyerek yaşlanma belirtilerini gözle görülür şekilde azaltmak isteyenler için mükemmeldir. Antioksidan özellikleri ayrıca cilt hücrelerini UV ışınlarına maruz kalma ve kirlilik gibi çevresel stres faktörlerinden korumaya yardımcı olur; bu da cilde oksidatif hasar verir ve cildin yaşlanmasını hızlandırır. Bu da C vitaminini sadece içten değil, cildin genç ve güçlü görünmesini sağlamayı amaçlayan cilt bakım rutinlerinde de önemli bir bileşen haline getirir.

Askorbik asidin günlük sağlığımızdaki işlevini anlamamıza yardımcı olan önemli bir husus, besin kaynaklarını ve değerlerini korumak için uygun gıda işleme yöntemlerini bilmektir. Birçok meyve ve sebze C vitamini içerir, bu nedenle dengeli bir diyette oldukça bulunur. Başlıca kaynaklar arasında kırmızı ve yeşil biberler, patates, tatlı patates, kavun, lahana veya brokoli, kivi, acı biber [1] ile birlikte yüksek miktarda C vitamini taşıyıcısı olan besinler yer alır. Bu besinlerin tüketimi, yeterli C vitamini alım seviyelerini kolayca sağlayabilir. Normalde, meyve ve sebze açısından zengin, dengeli bir diyette her zaman uygun bir miktar bulunur; örneğin, bir portakal yaklaşık 70 mg içerir ve neredeyse tüm günlük gereksinimleri karşılar, ancak gerçek alımlar yeme alışkanlıklarına ve tercih seçimlerine bağlı olarak değişebilir. Özellikle askorbik asit gibi suda çözünen vitaminler, gıda işleme ve pişirme sırasında kolayca kaybolabilir. Yüksek sıcaklık, uzun süre depolama, oksijene maruz kalma, C vitamininin bozulmasında ve nihai tüketilebilir üründe etkinliğinin kaybında rol oynar.[43] Buharda pişirme veya kısa süreli haşlama gibi dikkatli pişirme yöntemleri ve tüketimden hemen önce hava geçirmez kaplarda uygun şekilde saklama, tüketimden önce azalmaması gereken sağlık yararlarının bütünlüğünü korur.

Askorbik asidin bağışıklık sisteminin işleyişindeki rolünün oldukça aktif olduğu gözlemlenmiştir, bu da hastalık önleme ve sağlık bakımındaki rolünü haklı çıkarmaktadır. Literatür, düzenli olarak C vitamini alındığında yaygın hastalıkların daha hızlı iyileştiğini kanıtlamaktadır. Örneğin, günde 200 mg oral C vitamini profilaktik dozları, yetişkinlerde viral soğuk algınlığının süresini yaklaşık %8 oranında azaltırken, çocuklarda bu oran %13,5'e kadar çıkmaktadır[2] ve bağışıklık direncinde etkili olduğunu açıkça göstermektedir. Ayrıca enfeksiyonları önler ve antioksidan görevi görür. C vitamini, doku onarımı için kolajen sentezini artırarak yara iyileştirici özelliğe sahip olması da bu vitaminin bir diğer işlevidir. Son olarak, bitkisel gıdalardan daha iyi emilimi sağlaması, özellikle demir eksikliği riski taşıyan popülasyonlarda iyi kan ve bağışıklık fonksiyonlarını iyileştirir veya korur. Ayrıca ruh halini iyileştirir ve cildin parlamasını sağlar, bunların hepsi bağışıklık durumuyla ilgilidir. İltihaplı veya bağışıklık sistemi zayıflamış hastalar, yara iyileşmesini desteklediği, iltihabı azalttığı ve bağışıklık kapasitesini geri kazandırdığı için C vitamini takviyesinden önemli ölçüde fayda görürler. Bunlar C vitamininin oynadığı çok yönlü rollerdir; Dolayısıyla, farklı popülasyonlarda bağışıklık savunmasının korunması ve güçlendirilmesi için alım miktarının yeterliliğine önem verilmelidir.

Askorbik asit, vücuda emilimi ve vücut için faydalı hale gelmesi için iyi sindirime ve uygun beslenmeye bağlıdır. Vücuda alındıktan sonra, C vitamini, özellikle bitkisel gıdalarda bulunan inorganik veya hem olmayan demirin emilimini ve depolanmasını teşvik ederek demir eksikliği anemisini önler. İnsanlar endojen olarak C vitamini sentezleyemediğinden, turunçgiller, çilek ve dolmalık biber ve yapraklı yeşillikler gibi yaygın kaynaklardan diyet yoluyla alınması gerekir [3]. C vitamini hem ısıya hem de oksijene oldukça duyarlıdır; 100°C'nin üzerindeki sıcaklıklar, oksijen de mevcut olduğunda bozulmayı daha da hızlandırır. Oksijene daha az maruz kalmayı içeren pişirme yöntemleri - buharda pişirme veya mikrodalgada pişirme - tercih edilir, böylece gıdalardaki C vitamini içeriği korunabilir [4]. Ayrıca, tüketilen miktarın insan sisteminde ne kadar tutulduğu alım seviyelerine göre değişir. Bir yetişkinde ortalama depolar 1500 ila 3000 mg arasındadır. Günlük 900 mg'dan daha düşük alımlar yetersiz kabul edilir.[5] Daha sonra bağışıklık fonksiyonlarını, doku onarımını ve antioksidan savunma fonksiyonlarını destekleyen iyi rezerv depolarının korunması, bu minimum gereksinimin üzerindeki alım seviyelerine bağlıdır. Uygun sindirim, yiyecek hazırlama sırasında minimum besin kaybı ve diğer besinlerle uygun denge, günlük beslenme yoluyla faydalarını en üst düzeye çıkarır.[5]

Potansiyel risklerle birlikte sağlık yararlarını elde etmek için askorbik asidin minimum günlük alımı gereklidir. C vitamininin insan vücuduna sağlayabileceği maksimum etki ve faydalar günde 200-250 mg'a kadardır, çünkü bu aynı zamanda sağlıklı bir kişi tarafından maksimum düzeyde emilen miktardır ve fazlası idrar yoluyla atılır [8]. Bu, bağışıklık direnci, doku onarımı ve antioksidan savunma için profilaktik veya terapötik destek sağlamada çok etkili olmasını sağlar - toksisite içermez. Bununla birlikte, alımlar vücudun tolerans seviyelerini aştığında olumsuz etkiler geliştiği için tüketimde güvenli bir üst sınır olmalıdır - bu tür bir etki, yüksek dozda C vitamininin idrarla oksalat atılımını artırması ve yüksek yatkınlığa sahip bireylerde böbrek taşı oluşumu şeklinde kendini göstermesi olabilir. Çalışmalar, bir kişinin günde aldığı her 1000 mg ekstra C vitamini için idrar oksalatının yaklaşık 6 ila 13 mg arttığını göstermektedir. Takviyesinde kesinlikle ölçülü olunmalıdır [7]. Ayrıca, 2000 mg'ın üzerindeki mega dozlara gerek yoktur çünkü birincisi vücut çok fazla C vitamini depolayamaz ve ikincisi, ortalama bir kişinin ihtiyaç duyduğundan veya depolayabileceğinden çok daha yüksek miktarda alındığında sadece mide-bağırsak rahatsızlığına, ishale ve mide kramplarına neden olur. Tavsiyeler dahilindeki rasyonel bir alım, gereksiz sağlık sorunlarından kaynaklanan risk olmadan tüm faydaları sağlar [6].

Bazı yeni çalışmalar, askorbik asidin özellikle kardiyovasküler sağlıkla ilgili kronik hastalıkların önlenmesi ve yönetimi konusunda büyük rol oynadığını göstermiştir. C vitamini, oksidatif stresi azaltarak ve endotel fonksiyonunu iyileştirerek ateroskleroz, hipertansiyon [yüksek tansiyon] ve inme gibi durumların riskini azaltır [9]. Bu durumda, antioksidan özellikleri, daha sonra kan damarlarına zarar veren ve iltihaplanmalara yol açan serbest radikalleri nötralize ederek rol oynar; bunlar kardiyovasküler hastalık gelişiminde önemli faktörlerdir. C vitamini, bağışıklığı güçlendirme, yara iyileşmesini destekleme, demir emilimini artırma gibi insan vücudunda farklı önemli roller oynar ve bunların tümü herhangi bir (kronik) hastalığın gelişmesine karşı etkilidir [10]. Diyabetlilerde C vitamini ayrıca hipergliseminin neden olduğu ve sonuçta nöropati ve retinopati gibi komplikasyonlara yol açan oksidatif stresi azaltmak için antioksidan görevi görür [11]. Tüm bu bilgiler, C vitamininin yeterli alımının sadece sağlığın korunmasında değil, özellikle savunmasız gruplar arasında hastalıkların daha da gelişmesinin geciktirilmesinde de önemini güçlü bir şekilde vurgulamaktadır.

Askorbik asidin önemi, özellikle büyüme, gelişme veya iyi sağlığın korunmasıyla ilgili faktörler nedeniyle yüksek beslenme ihtiyacı olan iki grup olan çocuklar ve yaşlılar arasında oldukça önemlidir. Çocuklarda C vitamini, sağlıklı cilt, kemik ve kıkırdak gelişimi için kolajen oluşturmanın yanı sıra büyüme sırasında gerekli olan hormonların biyosentezine yardımcı olur[12]. Önerilen diyet alımları, gençlerde uygun gelişmeyi sağlamak ve enfeksiyonlara karşı direnç oluşturmak için büyük ölçüde bu fizyolojik gereksinimlere dayanmaktadır. C vitamini, yaşlılarda da aynı derecede önemlidir çünkü bağışıklık fonksiyonunu güçlendirir; doku onarımına yardımcı olur ve böylece yaşlanan ciltte elastikiyet ve canlılık kaybıyla kendini gösteren dejenerasyonu önler. Yaşlı kişiler, C vitamini verildiğinde soğuk algınlığından hızla iyileşirler, bu da yaş ilerledikçe azalan bağışıklığı güçlendirme rolünü vurgular[13]. C vitamini, plazma ve dokuların başlıca suda çözünen enzimatik olmayan antioksidanıdır. Küçük miktarları bile öncelikle yaşlanmayı hızlandıran oksidasyonu ve diğer patojenik süreçleri önleyebilir[14]. Bu yaş gruplarında sağlığı korumak, hastalıktan iyileşmeyi desteklemek ve yaşamın farklı aşamalarında genel refahı artırmak için yeterli tüketim düzeyine önem verilecektir.

Askorbik asidin günlük yaşamdaki uygulaması ve önemi, biyolojik fonksiyonlarının çok ötesine, genel sağlığı desteklemeye ve hastalıkların önlenmesine kadar uzanmaktadır. C vitamini vücutta antioksidan olarak bilinir; bu nedenle, normal metabolik süreçlerin yanı sıra sigara dumanı, radyasyon ve endüstriyel kimyasallar gibi çevresel kirlilikten kaynaklanan serbest radikalleri temizleyerek serbest radikallerden kaynaklanan hücresel hasarı önemli ölçüde önlemeye yardımcı olur [15]. Hücrelerde DNA'da lipid peroksidasyonu ve protein oksidasyonu meydana geldiğinde mutasyon oluşur, bu nedenle hücre ölümü gerçekleşir ve yaşlanma süreci farklı kronik rahatsızlıkların gelişimini başlatır. Nörodejeneratif bozukluklar, burada vurgulanan kardiyovasküler hastalıkların yanı sıra, C vitamininin en aza indirgeyerek ele aldığı oksidatif stresin sorumlu olduğu kanser türlerini de içerir. Antioksidan rolü sadece bireysel sağlık için değil, aynı zamanda sağlık sistemlerinde kronik hastalıkların yükünü azaltmayı amaçlayan tüm girişimlerde halk sağlığı düzeyinde de önemlidir.[16] C vitamini, kozmetik formülasyonlarında ve takviyelerinde kullanımının yanı sıra, bozulabilir ürünlerin raf ömrünü uzatmak için koruyucu olarak yaygın olarak kullanıldığı ve cilt yaşlanmasıyla mücadele eden, çevresel hasara karşı koruma sağlayan cilt bakım ürünlerinin ana bileşenlerinden biri olduğu ve yeterli alımı sağlayan diyet takviyelerinde de kullanıldığı gıda endüstrisindeki uygulamalarıyla çok yönlülüğünü kanıtlamıştır. Bu çeşitlilik, askorbik asidin yaşam kalitesini nasıl iyileştirdiğini ve dolayısıyla daha geniş toplum sağlığı ve hastalık önlemede hayati rolünü ortaya koymaktadır.[17]

Askorbik asidin sağlık üzerindeki en önemli etkisi, bağışıklık sisteminin desteklenmesi ve uyarılması üzerindeki dramatik etkisidir. Bağışıklık hücreleri, lenfositler ve fagositler, optimum işlev için yüksek konsantrasyonlarda biriktirmek üzere zarlarında bulunan spesifik taşıyıcı proteinler aracılığıyla C vitaminini aktif olarak bu hücrelere taşırlar[18]. Bu hedefli alım, gelişmiş bir bağışıklık tepkisi uyandırır ve böylece hücrenin patojenleri yok etmek için reaktif oksijen türleriyle patlamasına izin verirken aynı zamanda içindeki indirgenmiş C vitamini formlarını uyararak kendisini oksidatif hasarlardan korur. C vitamininin oksidatif stresi azaltmadaki rolü çok önemlidir, çünkü patojen istilası ve inflamatuar yanıtlar sırasında meydana gelen serbest radikal etkilerine karşı zararı önler ve böylece zararlı maddelerin temas etmemesini veya kolayca tanınmamasını sağlar. C vitamini, monositlerin ve makrofajların farklılaşmasına, olgunlaşmasına ve işlev görmesine yardımcı olur. Monositler, doğuştan gelen bağışıklıkta yer alan ve enfeksiyon sırasında anında yanıt veren, ayrıca daha sonra doku onarımında rol oynayan hücre grubuna ait olan makrofajların öncülleridir.(450) Bu nedenle, tüm bu işlevleri farklı yollarla mümkün kılarak güçlü bir destek sağlar ve böylece enfeksiyonlara karşı direncin artırılması, hızlı iyileşme ve genel sağlık bakımının sağlanması için vücutta yeterli miktarda monosit bulundurmanın gerekliliğini vurgular.[451][452]

Askorbik asit, oksidatif stresi hafifletmek için bir antioksidan olarak indirgenir. Oksidatif stres, vücutta serbest radikaller ve antioksidanlar arasındaki dengesizlik durumudur ve bu nedenle enzimatik veya enzimatik olmayan antioksidanlara karşı aşırı aktivite ile tanımlanır. Enzimatik olmayan formlar, bazı meyve ve sebzelerdeki fitokimyasalların yanı sıra C vitamini ve katalazı içerir. C vitamini, oksidatif hasarın oluşmasına izin vermemek için doğrudan serbest radikalleri avlar; oksidatif hasarın meydana geldiği hücrelerde moleküler düzeyde bütünlüğü geri kazandırır.[19] Bu onarım işlevi, hücresel sağlığı korumak için önleme ile birlikte çalışır ve mevcut arızaların gelişmesini engeller. Antioksidanların önemi, oksidatif stresle ilgili süreçlerin patolojisinde açıkça vurgulanmaktadır. Açıkça görüldüğü üzere, oksidatif stres, dünya çapında morbidite ve mortalite istatistiklerinde önde gelen rol oynayan kanser, ateroskleroz gibi kardiyovasküler hastalıklar, diyabet, Alzheimer ve Parkinson hastalıkları gibi nörodejeneratif durumlar da dahil olmak üzere başlıca sağlık sorunlarının hem gelişiminde hem de ilerlemesinde rol oynamaktadır.[30] C vitamini ve diğer antioksidan vitaminler, serbest radikalleri enerjilerinden mahrum bırakarak, hücresel fonksiyon saldırısını ve bunun sonucunda ortaya çıkan işlev bozukluğunu hastalığın başlatılmasında veya sürdürülmesinde ön saflarda savunan öncüler olarak hareket ederler.

Askorbik asidin cilt ve diğer vücut dokularının iyileşmesine yardımcı olması, sadece bağışıklık destekleyici veya antioksidan olmanın ötesinde, çok boyutlu faydalarını gösterme yolunda önemli bir adımdır. Cildi sıkı ve elastik tutmak için doğal kolajen sentezini uyarır; bu nedenle, doğası gereği yaşla birlikte azalan bu yapısal protein, kırışıklıkların, ince çizgilerin ve sarkmış cildin oluşmasına olanak tanır. C vitamini ile desteklenen kolajen gelişimi, bu belirgin yaşlanma etkilerini azaltarak daha genç ve daha sıkı bir görünüm sağlar. Kapasitesini artıran çok yönlülüğü, onu yaşlanmaya karşı popüler bir çözüm haline getirmiştir; sağlıklı cilt detaylarına daha pürüzsüz ve dolgun doku ekler [20]. Beslenme, yara iyileşmesini önemli ölçüde etkiler, bu nedenle bu sürecin önemli bir yönüdür; yeterli protein alımı, A ve C vitaminleri ve çinko gibi mineraller, iyi bir iyileşmenin temelini oluşturur. Proteinler yeni dokuları oluşturan yapı taşları olabilir, ancak C vitamini kolajen sentezinden ve kolajenin stabilizasyonundan sorumludur [21]. İyi beslenme, vücudun yaralanmalara karşı etkili bir şekilde yanıt vermesini sağlamak için yeterli C vitamini içermeyi mümkün kılar; bu, dokuların hızlı onarımını ve minimum yara izi oluşumunu artırarak, yaralanmaların ne kadar küçük veya büyük olursa olsun etkilidir. Cilt sağlığında optimal durum, yaşlandıkça zorlaşır, çünkü yetersiz beslenme seçimleri durumu daha da kötüleştirir. Gereksinimlerin altında alım, yaraların geç iyileşmesi ve enfeksiyona ve hasara karşı artan duyarlılık olarak kendini gösteren bozulmuş bütünlüğe neden olur; yetersiz alım ise yaraların geç iyileşmesi ve enfeksiyona ve hasara karşı artan duyarlılık olarak kendini gösteren bozulmuş bütünlüğe neden olur [22]. Bu nedenle, cildin aktif kalması, erken yaşlanmanın önlenmesi ve doğal vücut yenilenmesinin her zaman desteklenmesi için C vitamini her zaman sürekli olarak, ya besin açısından zengin alım yoluyla ya da takviye yoluyla alınmalıdır.

 

1_BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNİZİ DESTEKLEMEK İÇİN 20 ŞAŞIRTICI C VİTAMİNİ KAYNAĞI.(N.D.) 19 OCAK 2026 TARİHİNDE WWW.SCHIFFVITAMINS.COM ADRESİNDEN ALINDI>

2. İnsan Bağışıklığında C Vitamininin Rolü ve Tedavisi .... www.cureus.com (Erişim tarihi: 19 Ocak 2026)

 

3. C Vitamini - Mayo Clinic .www.mayoclinic.org/drugs-supplements-vitamin-c/art-20363932 (Erişim tarihi: 19 Ocak 2026)

 

4. Ticari Olarak Entegre Edilmiş Askorbik Asidin Kimyasal Kararlılığı ... - NIH .pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8773188/ (Erişim tarihi: 19 Ocak 2026)

 

5. Askorbik asidin farklı hastalıklara karşı insan sağlığındaki potansiyeli. (tarih belirtilmemiş) Şu adresten erişilebilir: www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10942912.2024.2327335 [Erişim tarihi: 19 Ocak 2026].

 

6. [PDF] GIDA VE BESLENMENİN SAĞLIK YÖNLERİ - IRIS. (tarih belirtilmemiş) Şu adresten erişilebilir: iris.who.int. [Erişim tarihi: 19 Ocak 2026].

 

7. Diyet Ürünleri, Beslenme ve... Bilimsel Panelinin Görüşü (tarih belirtilmemiş) Şu adresten erişilebilir: efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.2903/j.efsa.2004.59 [Erişim tarihi: 19 Ocak 2026].

 

 

8. C Vitamini Nedir? Önerilen Alım Miktarı, Faydaları, Eksikliği ve Daha Fazlası. (tarih belirtilmemiş) www.everydayhealth.com/diet-nutrition/vitamin-c/ . Erişim tarihi: 19 Ocak 2026.

 

9. C Vitamini Alımıyla Kardiyovasküler Sağlık - PCNA. (tarih belirtilmemiş) pcna.net . Erişim tarihi: 19 Ocak 2026.

 

10. C Vitamininin 6 Faydası ve Gerçekten Ne Kadar İhtiyacınız Var. (tarih belirtilmemiş) health.clevelandclinic.org/vitamin-c . Erişim tarihi: 19 Ocak 2026.

 

11. Diyabetliler C Vitamini Almalı mı? ... - BUBS Naturals.(n.d.) www.bubsnaturals.com, Erişim tarihi: 19 Ocak 2026

 

12. C Vitamini İçin Yeni Gelişmeler ve Yeni Terapötik Perspektifler.(n.d.) www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022316622093816, Erişim tarihi: 19 Ocak 2026

 

13. C Vitamini Bağışıklık, İyileşme, Kemikler, Kıkırdak İçin Neden Gereklidir?...(n.d.) www.healthspan.co.uk, Erişim tarihi: 19 Ocak 2026

 

14. C Vitamini | Linus Pauling Enstitüsü | Oregon Eyalet Üniversitesi.(n.d.) lpi.oregonstate.edu/mic/vitamins/vitamin-C ,Erişim tarihi 19 Ocak 2026

 

15. C Vitamini - Tüketici - Besin Takviyeleri Ofisi (ODS). (tarih belirtilmemiş) 19 Ocak 2026 tarihinde ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminC-Consumer/ adresinden alındı.

16. C Vitamini: Sağlık ve Hastalıktaki Rolüne Dair Kapsamlı Bir İnceleme.... (tarih belirtilmemiş) 19 Ocak 2026 tarihinde www.mdpi.com/1420-3049/30/3/748 adresinden alındı.

17. C Vitamini için Yeni Bir Önerilen Beslenme Miktarına Doğru.... (tarih belirtilmemiş) 19 Ocak 2026 tarihinde www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0002916522044136 adresinden kaldırıldı.

 

18. Optimal Bağışıklık İçin C Vitamini Alımınızı Artırın - Life Extension. (tarih belirtilmemiş) Çevrimiçi olarak www.lifeextension.com adresinden erişilebilir [Erişim tarihi 19 Ocak 2026].

 

19. Antioksidanlar ve Kanser Önleme - NCI. (tarih belirtilmemiş) Çevrimiçi olarak www.cancer.gov adresinden erişilebilir [Erişim tarihi 19 Ocak 2026].

 

20. Kolajen Tozu Gerçekten Cilt Sağlığını İyileştiriyor mu? (tarih belirtilmemiş) Çevrimiçi olarak www.westdermatology.com adresinden erişilebilir [Erişim tarihi 19 Ocak 2026].

 

21. Yaraların Daha Hızlı İyileşmesine Ne Yardımcı Olur? - Superior Healthcare Arlington, TX. (tarih belirtilmemiş) Çevrimiçi olarak superiorhealthcare.us adresinden erişilebilir [Erişim tarihi 19 Ocak 2026].

 

22. Yaşlılarda Cilt Bütünlüğünün Önemi - Ultimate Care NY. (tarih belirtilmemiş) Şuradan erişilebilir: www.ultimatecareny.com (Erişim tarihi: 19 Ocak 2026).

Önceki yazı Sonraki Gönderi

İlgili Mesajlar

Sebze Ekstreleri Kansere Karşı Nasıl Koruma Sağlar?

Sebze Ekstreleri Kansere Karşı Nasıl Koruma Sağlar?

Sebze Ekstreleri Kansere Karşı Nasıl Koruma Sağlar? Apigenin; maydanoz ve kereviz gibi sebzelerde bulunan bir polifenoldür. Son yıllarda, yaygın kanser türlerine karşı koruyucu bir besin bileşeni olarak daha fazla ilgi görmektedir. Bu ilginin temelinde, apigeninin kanser hücresinin enerji kullanımını kısıtlamaya, hücre ölüm mekanizmalarını desteklemeye ve çevresel toksinlerin DNA üzerinde bırakabileceği hasara karşı hücresel savunmayı güçlendirmeye yönelik çok yönlü biyolojik etkileri yer alır. (1,2) Turpgiller (brokoli, lahana, Brüksel lahanası gibi) içinde bulunan indol-3-karbinol (I3C) gibi bileşenler de kanser biyolojisiyle ilişkili yollar üzerinde etkilidir. Literatürde, turpgil bileşenlerinin (I3C/DIM gibi) apigenin gibi turpgil olmayan polifenollerle tamamlayıcı biçimde çalışabileceği; kanser ve yaşla ilişkili hastalık süreçlerinde farklı hedeflere dokunarak toplam biyolojik etkiyi genişletebileceği tartışılmaktadır. (1,42,47) Bir derleme çalışmada, meyve-sebze tüketiminin artırılmasının diyet üzerinden kanserden korunmaya anlamlı katkı sunabileceği; apigeninin de bitkisel kökenli, kemopreventif adaylar arasında dikkat çeken bir bileşen olduğu vurgulanmıştır. (1) Apigenin Hücreleri Kansere Karşı Nasıl Destekler? Kanser gelişiminde oksidatif stres ve kronik inflamasyon iki temel risk başlığıdır. Bu süreçler DNA hasarını artırabilir; hücresel kontrol mekanizmaları zayıfladığında işlevsiz hücrelerin kontrolsüz çoğalması kolaylaşabilir. Apigeninin oksidatif stres ve inflamasyonla ilişkili sinyal yollarını modüle edebildiğine dair çok sayıda preklinik bulgu vardır. (2-11) Araştırmacılar apigenini yalnızca “antioksidan/antiinflamatuar” bir bileşen olarak değil, kanser biyolojisinin farklı basamaklarına temas eden özgül mekanizmaları nedeniyle ayrıca incelemiştir. (12) Aşağıda, literatürde öne çıkan dört ana mekanizma özetlenmiştir. 1) Apigenin Kanser Hücrelerinin Çoğalmasını Sınırlandırabilir Apigenin; kanser hücre döngüsü, invazyon ve büyüme gibi süreçlerde birden fazla noktaya temas edebilir. Bu etkilerin önemli bir kısmı, inflamasyon ve tümör biyolojisinde kritik bir düğüm olan NF-κB yolunun baskılanmasıyla ilişkilendirilir. NF-κB aktive olduğunda, tümör büyümesini ve yayılımını destekleyebilen proinflamatuar aracıların üretimi artabilir. Apigeninin NF-κB aktivitesini azaltmaya yönelik bulguları bu çerçevede değerlendirilir. (13-16) Non-melanom cilt kanseri üzerine bir hayvan modelinde, apigeninin tümör çoğalmasını desteklediği bilinen inflamatuvar sinyal moleküllerinin üretimini azalttığı bildirilmiştir. (17) 2) Apigenin Kanser Hücrelerinde “Doğal Ölüm” Sürecini Destekleyebilir Kanser hücrelerinin önemli bir özelliği, normalde devreye girmesi gereken apoptoz (programlı hücre ölümü) mekanizmasından kaçabilmeleridir. Kronik lenfositik lösemi hücreleriyle yapılan bir hücre çalışmasında, apigeninin DNA mutasyonlarıyla ilişkili süreçleri baskıladığı ve apoptozu desteklediği raporlanmıştır. (18) Bu çerçevede apigeninin, tümör baskılayıcı bir gen olan p53 ile ilişkili yolları etkileyebileceği; p53’ün işlev kaybının kanser hücrelerinde sık görülen bir durum olduğu; p53 aktivitesinin yeniden dengelenmesinin hücre çoğalması/ölümü kontrolünü destekleyebileceği tartışılmaktadır. (19-21) 3) Apigenin Kanserin Büyüme “İtici Güçlerini” Zayıflatabilir Kanser başladıktan sonra büyümeyi hızlandıran pek çok sinyal yolu devreye girer. Apigeninin, özellikle IGF (insülin benzeri büyüme faktörü) sinyal yolunu modüle edebildiğine ve bu yolla prostat kanseri hücrelerinin büyüme hızını etkileyebildiğine ilişkin bulgular raporlanmıştır. Apigenin etkisi altında bu hücrelerin kontrolsüz büyüme davranışını bırakabildiği ve apoptoza yönelebildiği ifade edilmektedir. (12,25) 4) Apigenin Kanser Hücrelerinin Enerji Erişimini Kısıtlayabilir Apigenin, kanser hücresinin enerji ihtiyacını iki farklı eksenden sıkıştırabilir: Glukoz taşınmasını azaltma: Apigeninin, glukozun kanser hücresine girişinde rol alan bir taşıyıcı proteinin ifadesini baskılayabildiğini bildiren çalışmalar vardır. Bu, hücre içinde bir “enerji krizi” yaratabilecek mekanizmalardan biri olarak ele alınır. (22,23) Mitokondriyi hedefleme: Mitokondri, hücrenin enerji üretim merkezidir. İnsan karaciğer kanseri hücrelerinden izole mitokondriler üzerinde yapılan bir çalışmada, apigeninin mitokondri membran bütünlüğünü bozabildiği; bunun da etkilenen kanser hücrelerinde hasara ve hücre ölümüne katkı sunabildiği raporlanmıştır. (24) Bu çoklu mekanizmalar nedeniyle, apigeninin insan çalışmalarında daha geniş kapsamlı incelenmesine ihtiyaç olduğu not edilir. (12) Literatürde tartışılan mekanizmalar; preklinik modellerde şu maligniteler bağlamında değerlendirilmiştir: Prostat (14,25) Larenks (22) Lösemi (18) Karaciğer (hepatoselüler karsinom) (26) Pankreas (9,19) Cilt (17) Meme (27) Bilinmesi Gerekenler Brokoli, kereviz, maydanoz, kale/lahana, Brüksel lahanası ve benzeri sebzeler; uzun süredir sağlıkla ilişkilendirilen bitkisel bileşenler içerir. Bu koruyucu etkinin önemli bir kısmı; apigenin, I3C, DIM ve BITC gibi bileşenlerin, birbirini tamamlayan mekanizmalarıyla açıklanmaktadır. (1,42,47,63,67) Apigenin; kanser biyolojisi yanında kardiyovasküler, metabolik ve nörolojik süreçlerle ilişkili mekanizmalar açısından da araştırılmıştır. (28-41) I3C/DIM ise özellikle kardiyometabolik ve karaciğer biyolojisi bağlamında da ek bir koruma katmanı oluşturabilecek yönleriyle ele alınır. (53-62) Apigenin Beyin Hücrelerini Nasıl Destekleyebilir? Alzheimer ve Parkinson gibi nörodejeneratif hastalıklar; hastalar ve yakın çevresi için uzun soluklu bir yük oluşturur. Apigeninin, nörodejenerasyonun bazı biyolojik sürücülerine temas edebildiğini bildiren çalışmalar vardır. (28-30) Örnek olarak: Eksitotoksisiteye karşı destek: Eksitotoksisite, uzun süreli aşırı uyarılmanın nöronlarda hasara yol açmasıyla ilişkilidir. Apigeninin eksitotoksisiteyle ilişkili oksidatif süreçleri baskılayabildiğine dair bulgular raporlanmıştır. (3,6,31,32) Dopaminerjik nöronların korunması: Parkinson’da etkilenen dopamin üreten hücrelerin korunmasına yönelik, nöroinflamasyon ve inflamatuvar hücre aktivasyonu üzerinden açıklanan etkiler bildirilmiştir. (33) Beta-amiloid toksisitesine karşı hücresel koruma: Hücre kültürü ortamında, apigeninin beta-amiloid ile ilişkili toksisiteye karşı nöronal hücreleri koruyabildiği gösterilmiştir. (34) Kan şekeri–biliş ilişkisi: Yüksek kan şekeri ve insülin direncinin Alzheimer süreciyle ilişkilendirildiği; bu nedenle “Tip III diyabet” ifadesinin bazı araştırma tartışmalarında yer aldığı belirtilir. Bu bağlamda apigeninin diyabetik ratlarda bilişsel gerilemeyi hafifletebildiğine ilişkin bulgular raporlanmıştır. (4) Ayrıca Alzheimer modeli farelerde öğrenme ve hafıza performansı üzerinde olumlu yönde bulgular bildirilmiştir. (35) Apigenin Kardiyometabolik Sağlığı Nasıl Destekleyebilir? Oksidatif stres ve inflamasyon; kalp-damar hücreleri için yıpratıcıdır. Benzer biçimde karaciğer ve yağ dokusundaki inflamasyon/oksidasyon; kilo artışı, diyabet eğilimi ve buna bağlı kardiyovasküler risk artışıyla ilişkili metabolik değişiklikleri destekleyebilir. Apigeninin bu başlıklarda çeşitli mekanizmalara dokunabildiği bildirilmektedir. (37-41) Kolesterol sentezi: Apigeninin karaciğer hücrelerinde yeni kolesterol sentezini azaltabildiğine dair bulgular, dolaşımdaki kolesterol yükünü etkileyebilecek bir mekanizma olarak yorumlanır. (37) Kan şekeri ve insülin direnci: Hayvan çalışmalarında apigeninin insülin direncini ve yüksek insülini azaltabildiği; karaciğerde yeni glukoz üretimini (glukoneogenez) baskılayabildiği; böylece kan şekeri düzeylerini etkileyebildiği raporlanmıştır. (37,38) Endotel fonksiyonu: Diyabetik ratlarda, apigeninin damar iç yüzeyini döşeyen endotel hücrelerinin fonksiyonunu iyileştirebildiği bildirilmiştir; bu, kan akımı ve basınç kontrolü açısından önemli bir katmandır. (38) İskemi/reperfüzyon hasarı: Preklinik çalışmalarda apigeninin, kalp krizi veya inme sonrasında dolaşımın yeniden sağlandığı dönemde görülebilen iskemi/reperfüzyon hasarına karşı kalp dokusunu destekleyebildiği raporlanmıştır. (39-41) Turpgillerden I3C: Tamamlayıcı Doku Koruması I3C (indol-3-karbinol), turpgil sebzelerde bulunan önemli bir bileşendir. Apigeninle örtüşen bazı etkileri olmakla birlikte, kendine özgü mekanizmalarıyla ek bir koruma alanı oluşturabileceği belirtilir. I3C’nin pek çok etkisinin, I3C moleküllerinin dönüşüm ürünü olan DIM (3,3’-diindolilmetan) üzerinden de görülebildiği raporlanmıştır. (42-44) Bu özgül mekanizmalar; kanserden korunma, kalp hastalığı riski ve diğer süreçlerde “tamamlayıcı” bir biyolojik model olarak tartışılmaktadır. (42) I3C/DIM: Kansere Karşı Özgül Mekanizmalar I3C’nin kanser biyolojisindeki en dikkat çekici başlıklarından biri; östrojen ve testosteron metabolizması üzerinde etkili olabilen enzim yollarına dokunabilmesidir. (45) I3C ve DIM’in, östrojenin daha riskli kabul edilen bir metabolitini (16-alfa-hidroksiestron) azaltırken, daha koruyucu kabul edilen (2-hidroksiestron) yolu artırabildiği raporlanmıştır. (42) 10.000’den fazla kadının dahil edildiği bir çalışmada, 2-hidroksiestron düzeyi yüksek olup 16-alfa-hidroksiestron düzeyi daha düşük olanlarda meme kanseri riskinin anlamlı ölçüde daha düşük olduğu; bu farkın yaklaşık %42 düzeyinde raporlandığı belirtilmiştir. (46) Hormon bağımlı kanserlerde (meme, over gibi) hormon dengesizliklerinin büyümeyi destekleyebildiği bilindiğinden, bu metabolik kaymanın korunma stratejileri açısından önemli olabileceği değerlendirilir. (42,47-49) Buna ek olarak, I3C’nin östrojen reseptörleri üzerinde de etkileri olabileceği; özellikle östrojen reseptör alfa ifadesini azaltarak, aşırı ifade durumunda görülebilen kanser-promotör değişiklikleri baskılayabileceği; böylece östrojen reseptör beta etkisinin görece güçlenebileceği raporlanmıştır. (49-52) I3C/DIM Kardiyometabolik Sağlığı Nasıl Destekleyebilir? I3C ve DIM’in obezite ve metabolik risklerde çoklu etkileri olduğu bildirilmiştir: Obez farelerde I3C uygulamasının; vücut ağırlığı, yağ birikimi, yağ dokusundan salınan inflamatuvar sitokinler ve yağ dokusuna inflamatuvar hücre infiltrasyonu gibi obeziteyle ilişkili risk bileşenlerini azaltabildiği raporlanmıştır. (53-56) Yüksek yağlı diyet verilen modellerde I3C/DIM’in; kan şekeri, insülin ve glikasyonla ilişkili hasar belirteçlerini azaltabildiği; bu etkinin ateroskleroz ve kardiyovasküler riskleri dolaylı olarak etkileyebilecek bir mekanizma olabileceği değerlendirilmiştir. (57,58) I3C/DIM Karaciğeri Nasıl Destekleyebilir? I3C/DIM’in karaciğerde koruyucu etkileri; oksidatif stresin baskılanması, AMPK aktivasyonu ve antiinflamatuvar etkiler gibi mekanizmalarla ilişkilendirilmiştir. (59-60) Bu mekanizmaların; yağlanma, inflamatuvar değişiklikler, malign dönüşüm süreçleri ve karaciğer yetmezliğine giden yolda kritik bir basamak olan fibrozis (skarlaşma/sertleşme) gibi süreçlere karşı koruma sağlayabileceği bildirilmektedir. (59-62) Hayvan çalışmalarında, I3C ve DIM’in hem alkol hem de yüksek yağlı diyet kaynaklı yağlı karaciğer süreçlerinde koruyucu etki gösterebildiği raporlanmıştır. (59,60) BITC: Tamamlayıcı Kanser Koruması Benzil izotiyosiyanat (BITC), turpgil sebzelerde bulunan ve diğer turpgil bileşenlerine ek bir koruma profili sunabileceği düşünülen bir bileşendir. BITC’nin dikkat çeken yönlerinden biri, kanser kök hücreleri üzerine etkileridir. Bazı maligniteler; az sayıda kanser kök hücresinin tedaviden “kaçıp” sonrasında yeniden çoğalması nedeniyle nüks edebilir veya tedaviye dirençli seyredebilir. Laboratuvar ve hayvan çalışmalarında BITC’nin; meme kanseri kök hücrelerini baskılayabildiği ve “kök hücre benzeri” özellikleri destekleyen sinyal moleküllerini azaltabildiği raporlanmıştır. (63-65) BITC’nin farklı kanser türlerinde çeşitli mekanizmalarla etkili olabildiğine dair bulgular da vardır. Örneğin: Kanser gelişimine yatkın bir fare modelinde BITC’nin prostat kanseri sayısını azaltabildiği bildirilmiştir. (67) Yüksek yağlı diyetin tetiklediği meme tümörü büyümesini baskılayabildiği; beyin ile baş-boyun kanserlerinde invazyon ve anjiyogenez (yeni damar oluşumu) süreçlerini azaltabildiği; ayrıca akciğer kanserinde apoptozu destekleyebildiği raporlanmıştır. (67-70) Sonuç Apigenin, I3C, DIM ve BITC; DNA’ya zarar verebilen süreçlere karşı geniş bir biyolojik savunma çerçevesinde ele alınan bitkisel bileşenlerdir. Bu bileşenlerin, kanser biyolojisiyle ilişkili yolların farklı basamaklarına dokunan ve birbirini tamamlayan etkiler gösterebildiği; ayrıca kardiyovasküler-metabolik sağlık, nörodejenerasyon ve karaciğer biyolojisi gibi alanlarda da araştırıldığı bildirilmektedir. (1-70) Günlük beslenmede maydanoz, kereviz ve turpgil sebzelerin düzenli yer alması, bu bileşenlere doğal yoldan maruziyeti artırabilir. Ancak beslenme düzeni, sağlık geçmişi ve ilaç kullanımı gibi faktörler kişiden kişiye değiştiği için; takviye veya yüksek doz bitkisel bileşen kullanımı planlanıyorsa bir sağlık profesyoneliyle değerlendirilmesi uygun olur. Kaynakça Patel D, Shukla S, Gupta S. Apigenin and cancer chemoprevention: progress, potential and promise (review). Int J Oncol. 2007;30(1):233-45. Wang E, Chen F, Hu X, et al. Protective effects of apigenin against furan-induced toxicity in mice. Food Funct. 2014;5(8):1804-12. Han JY, Ahn SY, Kim CS, et al. Protection of apigenin against kainate-induced excitotoxicity by anti-oxidative effects. Biol Pharm Bull. 2012;35(9):1440-6. Mao XY, Yu J, Liu ZQ, et al. Apigenin attenuates diabetes-associated cognitive decline in rats via suppressing oxidative stress and nitric oxide synthase pathway. Int J Clin Exp Med. 2015;8(9):15506-13. Nielsen SE, Young JF, Daneshvar B, et al. Effect of parsley (Petroselinum crispum) intake on urinary apigenin excretion, blood antioxidant enzymes and biomarkers for oxidative stress in human subjects. Br J Nutr. 1999;81(6):447-55. Balez R, Steiner N, Engel M, et al. Neuroprotective effects of apigenin against inflammation, neuronal excitability and apoptosis in an induced pluripotent stem cell model of Alzheimer’s disease. Sci Rep. 2016;6:31450. Smolinski AT, Pestka JJ. Modulation of lipopolysaccharide-induced proinflammatory cytokine production in vitro and in vivo by the herbal constituents apigenin (chamomile), ginsenoside Rb(1) (ginseng) and parthenolide (feverfew). Food Chem Toxicol. 2003;41(10):1381-90. Mascaraque C, Gonzalez R, Suarez MD, et al. Intestinal anti-inflammatory activity of apigenin K in two rat colitis models induced by trinitrobenzenesulfonic acid and dextran sulphate sodium. Br J Nutr. 2015;113(4):618-26. Wang YC, Huang KM. In vitro anti-inflammatory effect of apigenin in the Helicobacter pylori-infected gastric adenocarcinoma cells. Food Chem Toxicol. 2013;53:376-83. Klaunig JE, Kamendulis LM, Hocevar BA. Oxidative stress and oxidative damage in carcinogenesis. Toxicol Pathol. 2010;38(1):96-109. Kiraly O, Gong G, Olipitz W, et al. Inflammation-induced cell proliferation potentiates DNA damage-induced mutations in vivo. PLoS Genet. 2015;11(2):e1004901. Shukla S, Gupta S. Apigenin: a promising molecule for cancer prevention. Pharm Res. 2010;27(6):962-78. Cardenas H, Arango D, Nicholas C, et al. Dietary Apigenin Exerts Immune-Regulatory Activity in Vivo by Reducing NF-kappaB Activity, Halting Leukocyte Infiltration and Restoring Normal Metabolic Function. Int J Mol Sci. 2016;17(3):323. Shukla S, Kanwal R, Shankar E, et al. Apigenin blocks IKKalpha activation and suppresses prostate cancer progression. Oncotarget. 2015;6(31):31216-32. Tak PP, Firestein GS. NF-kappaB: a key role in inflammatory diseases. J Clin Invest. 2001;107(1):7-11. Karin M. NF-kappaB as a critical link between inflammation and cancer. Cold Spring Harb Perspect Biol. 2009;1(5):a000141. Kiraly AJ, Soliman E, Jenkins A, et al. Apigenin inhibits COX-2, PGE2, and EP1 and also initiates terminal differentiation in the epidermis of tumor bearing mice. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids. 2016;104:44-53. Hashemi M, Nouri Long M, Entezari M, et al. Anti-mutagenic and pro-apoptotic effects of apigenin on human chronic lymphocytic leukemia cells. Acta Med Iran. 2010;48(5):283-8. King JC, Lu QY, Li G, et al. Evidence for activation of mutated p53 by apigenin in human pancreatic cancer. Biochim Biophys Acta. 2012;1823(2):593-604. Lane DP, Cheok CF, Lain S. p53-based cancer therapy. Cold Spring Harb Perspect Biol. 2010;2(9):a001222. Zheng PW, Chiang LC, Lin CC. Apigenin induced apoptosis through p53-dependent pathway in human cervical carcinoma cells. Life Sci. 2005;76(12):1367-79. Bao YY, Zhou SH, Lu ZJ, et al. Inhibiting GLUT-1 expression and PI3K/Akt signaling using apigenin improves the radiosensitivity of laryngeal carcinoma in vivo. Oncol Rep. 2015;34(4):1805-14. Lee YM, Lee G, Oh TI, et al. Inhibition of glutamine utilization sensitizes lung cancer cells to apigenin-induced apoptosis resulting from metabolic and oxidative stress. Int J Oncol. 2016;48(1):399-408. Seydi E, Rasekh HR, Salimi A, et al. Selective Toxicity of Apigenin on Cancerous Hepatocytes by Directly Targeting their Mitochondria. Anticancer Agents Med Chem. 2016. Babcook MA, Gupta S. Apigenin Modulates Insulin-like Growth Factor Axis: Implications for Prevention and Therapy of Prostate Cancer. Curr Drug Targets. 2012. Hu XY, Liang JY, Guo XJ, et al. 5-Fluorouracil combined with apigenin enhances anticancer activity through mitochondrial membrane potential (DeltaPsim)-mediated apoptosis in hepatocellular carcinoma. Clin Exp Pharmacol Physiol. 2015;42(2):146-53. Mafuvadze B, Cook M, Xu Z, et al. Effects of dietary apigenin on tumor latency, incidence and multiplicity in a medroxyprogesterone acetate-accelerated 7,12-dimethylbenz(a)anthracene-induced breast cancer model. Nutr Cancer. 2013;65(8):1184-91. Checkoway H, Lundin JI, Kelada SN. Neurodegenerative diseases. IARC Sci Publ. 2011(163):407-19. American Academy of Neurology (AAN). Public policy / resources document. Erişim: 13 Ekim 2016. National Institute of Environmental Health Sciences (NIEHS). Neurodegenerative diseases information resource. Erişim: 13 Ekim 2016. Koutsilieri E, Riederer P. Excitotoxicity and new antiglutamatergic strategies in Parkinson’s disease and Alzheimer’s disease. Parkinsonism Relat Disord. 2007;13 Suppl 3:S329-31. Hugon J, Vallat JM, Dumas M. Role of glutamate and excitotoxicity in neurologic diseases. Rev Neurol (Paris). 1996;152(4):239-48. Liu W, Kong S, Xie Q, et al. Protective effects of apigenin against 1-methyl-4-phenylpyridinium ioninduced neurotoxicity in PC12 cells. Int J Mol Med. 2015;35(3):739-46. Zhao L, Wang JL, Wang YR, et al. Apigenin attenuates copper-mediated beta-amyloid neurotoxicity through antioxidation, mitochondrion protection and MAPK signal inactivation in an AD cell model. Brain Res. 2013;1492:33-45. Zhao L, Wang JL, Liu R, et al. Neuroprotective, anti-amyloidogenic and neurotrophic effects of apigenin in an Alzheimer’s disease mouse model. Molecules. 2013;18(8):9949-65. Wong TY, Lin SM, Leung LK. The flavone apigenin blocks nuclear translocation of sterol regulatory element-binding protein-2 in the hepatic cells WRL-68. Br J Nutr. 2015;113(12):1844-52. Jung UJ, Cho YY, Choi MS. Apigenin Ameliorates Dyslipidemia, Hepatic Steatosis and Insulin Resistance by Modulating Metabolic and Transcriptional Profiles in the Liver of High-Fat Diet-Induced Obese Mice. Nutrients. 2016;8(5). Ren B, Qin W, Wu F, et al. Apigenin and naringenin regulate glucose and lipid metabolism, and ameliorate vascular dysfunction in type 2 diabetic rats. Eur J Pharmacol. 2016;773:13-23. Yang X, Yang J, Hu J, et al. Apigenin attenuates myocardial ischemia/reperfusion injury via the inactivation of p38 mitogenactivated protein kinase. Mol Med Rep. 2015;12(5):6873-8. Ferrari R, Pepi P, Ferrari F, et al. Metabolic derangement in ischemic heart disease and its therapeutic control. Am J Cardiol. 1998;82(5a):2k-13k. Hu J, Li Z, Xu LT, et al. Protective effect of apigenin on ischemia/reperfusion injury of the isolated rat heart. Cardiovasc Toxicol. 2015;15(3):241-9. Aggarwal BB, Ichikawa H. Molecular targets and anticancer potential of indole-3-carbinol and its derivatives. Cell Cycle. 2005;4(9):1201-15. Xue L, Pestka JJ, Li M, et al. 3,3’-Diindolylmethane stimulates murine immune function in vitro and in vivo. J Nutr Biochem. 2008;19(5):336-44. Rahman KM, Ali S, Aboukameel A, et al. Inactivation of NF-kappaB by 3,3’-diindolylmethane contributes to increased apoptosis induced by chemotherapeutic agent in breast cancer cells. Mol Cancer Ther. 2007;6(10):2757-65. Wang TT, Schoene NW, Milner JA, et al. Broccoli-derived phytochemicals indole-3-carbinol and 3,3’-diindolylmethane exerts concentration-dependent pleiotropic effects on prostate cancer cells: comparison with other cancer preventive phytochemicals. Mol Carcinog. 2012;51(3):244-56. Muti P, Bradlow HL, Micheli A, et al. Estrogen metabolism and risk of breast cancer: a prospective study of the 2:16alpha-hydroxyestrone ratio in premenopausal and postmenopausal women. Epidemiology. 2000 Nov;11(6):635-40. Higdon JV, Delage B, Williams DE, et al. Cruciferous vegetables and human cancer risk: epidemiologic evidence and mechanistic basis. Pharmacol Res. 2007;55(3):224-36. Rogan EG. The natural chemopreventive compound indole-3-carbinol: state of the science. In Vivo. 2006;20(2):221-8. Weng JR, Tsai CH, Kulp SK, et al. Indole-3-carbinol as a chemopreventive and anti-cancer agent. Cancer Lett. 2008;262(2):153-63. Kim YS, Milner JA. Targets for indole-3-carbinol in cancer prevention. J Nutr Biochem. 2005;16(2):65-73. Marconett CN, Sundar SN, Tseng M, et al. Indole-3-carbinol downregulation of telomerase gene expression requires the inhibition of estrogen receptor-alpha and Sp1 transcription factor interactions within the hTERT promoter and mediates the G1 cell cycle arrest of human breast cancer cells. Carcinogenesis. 2011;32(9):1315-23. Marconett CN, Singhal AK, Sundar SN, et al. Indole-3-carbinol disrupts estrogen receptor-alpha dependent expression of insulin-like growth factor-1 receptor and insulin receptor substrate-1 and proliferation of human breast cancer cells. Mol Cell Endocrinol. 2012;363(1-2):74-84. Chang HP, Wang ML, Chan MH, et al. Antiobesity activities of indole-3-carbinol in high-fat-diet-induced obese mice. Nutrition. 2011;27(4):463-70. Chang HP, Wang ML, Hsu CY, et al. Suppression of inflammation-associated factors by indole-3-carbinol in mice fed high-fat diets and in isolated, co-cultured macrophages and adipocytes. Int J Obes (Lond). 2011;35(12):1530-8. Choi Y, Kim Y, Park S, et al. Indole-3-carbinol prevents diet-induced obesity through modulation of multiple genes related to adipogenesis, thermogenesis or inflammation in the visceral adipose tissue of mice. J Nutr Biochem. 2012;23(12):1732-9. Wang ML, Lin SH, Hou YY, et al. Suppression of Lipid Accumulation by Indole-3-Carbinol Is Associated with Increased Expression of the Aryl Hydrocarbon Receptor and CYP1B1 Proteins in Adipocytes and with Decreased Adipocyte-Stimulated Endothelial Tube Formation. Int J Mol Sci. 2016;17(8). Jayakumar P, Pugalendi KV, Sankaran M. Attenuation of hyperglycemia-mediated oxidative stress by indole-3-carbinol and its metabolite 3,3’- diindolylmethane in C57BL/6J mice. J Physiol Biochem. 2014;70(2):525-34. Poornima J, Mirunalini S. Regulation of carbohydrate metabolism by indole-3-carbinol and its metabolite 3,3’-diindolylmethane in high-fat diet-induced C57BL/6J mice. Mol Cell Biochem. 2014;385(1-2):7-15. Guo Y, Wu XQ, Zhang C, et al. Effect of indole-3-carbinol on ethanol-induced liver injury and acetaldehyde-stimulated hepatic stellate cells activation using precision-cut rat liver slices. Clin Exp Pharmacol Physiol. 2010;37(12):1107-13. Choi Y, Yanagawa Y, Kim S, et al. Involvement of SIRT1-AMPK signaling in the protective action of indole-3-carbinol against hepatic steatosis in mice fed a high-fat diet. J Nutr Biochem. 2013;24(7):1393-400. Busbee PB, Nagarkatti M, Nagarkatti PS. Natural indoles, indole-3-carbinol (I3C) and 3,3’-diindolylmethane (DIM), attenuate staphylococcal enterotoxin B-mediated liver injury by downregulating miR-31 expression and promoting caspase-2-mediated apoptosis. PLoS One. 2015;10(2):e0118506. Wang SQ, Cheng LS, Liu Y, et al. Indole-3-Carbinol (I3C) and its Major Derivatives: Their Pharmacokinetics and Important Roles in Hepatic Protection. Curr Drug Metab. 2016;17(4):401-9. Kim SH, Sehrawat A, Singh SV. Dietary chemopreventative benzyl isothiocyanate inhibits breast cancer stem cells in vitro and in vivo. Cancer Prev Res (Phila). 2013;6(8):782-90. Rao CV. Benzyl isothiocyanate: double trouble for breast cancer cells. Cancer Prev Res (Phila). 2013;6(8):760-3. Kim SH, Singh SV. The role of polycomb group protein Bmi-1 and Notch4 in breast cancer stem cell inhibition by benzyl isothiocyanate. Breast Cancer Res Treat. 2015;149(3):681-92. Cho HJ, Lim do Y, Kwon GT, et al. Benzyl Isothiocyanate Inhibits Prostate Cancer Development in the Transgenic Adenocarcinoma Mouse Prostate (TRAMP) Model, Which Is Associated with the Induction of Cell Cycle G1 Arrest. Int J Mol Sci. 2016;17(2):264. Liu BN, Yan HQ, Wu X, et al. Apoptosis induced by benzyl isothiocyanate in gefitinib-resistant lung cancer cells is associated with Akt/MAPK pathways and generation of reactive oxygen species. Cell Biochem Biophys. 2013;66(1):81-92. Zhu Y, Zhang L, Zhang GD, et al. Potential mechanisms of benzyl isothiocyanate suppression of invasion and angiogenesis by the U87MG human glioma cell line. Asian Pac J Cancer Prev. 2014;15(19):8225-8. Kim M, Cho HJ, Kwon GT, et al. Benzyl isothiocyanate suppresses high-fat diet-stimulated mammary tumor progression via the alteration of tumor microenvironments in obesity-resistant BALB/c mice. Mol Carcinog. 2015;54(1):72-82. Wolf MA, Claudio PP. Benzyl isothiocyanate inhibits HNSCC cell migration and invasion, and sensitizes HNSCC cells to cisplatin. Nutr Cancer. 2014;66(2):285-94.   Yasal Uyarı (Disclaimer)Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı koyma, tedavi önerme, hastalıkları önleme veya iyileştirme iddiası taşımaz. Metinde yer alan bilgiler hekim tavsiyesi yerine geçmez ve kişiye özel sağlık danışmanlığı olarak yorumlanmamalıdır. Her bireyin sağlık durumu, kullandığı ilaçlar ve ihtiyaçları farklıdır; besin takviyeleri veya bitkisel bileşenleri kullanmadan önce mutlaka hekiminize ve/veya eczacınıza danışınız. Hamilelik, emzirme, 18 yaş altı kullanım, kronik hastalıklar (özellikle karaciğer, böbrek, kalp-damar hastalıkları), bağışıklık sistemi sorunları ve düzenli ilaç kullanımı gibi durumlarda tıbbi değerlendirme yapılmadan ürün/bileşen kullanımı uygun olmayabilir. Besin takviyeleri normal beslenmenin yerine geçmez. Önerilen günlük porsiyon aşılmamalıdır. Beklenmeyen bir etki görüldüğünde kullanımı bırakınız ve bir sağlık profesyoneline başvurunuz. Bu içerikte yer alan araştırma bulguları; çalışma tasarımlarına, dozlara ve popülasyonlara göre değişkenlik gösterebilir, sonuçlar herkes için aynı şekilde geçerli olmayabilir. İçerikte adı geçen marka/kurumlar üçüncü taraflara ait olabilir; atıflar bilgilendirme amaçlıdır. Bu metnin kullanımından doğabilecek doğrudan veya dolaylı sonuçlara ilişkin sorumluluk okuyucuya aittir.

Daha fazla bilgi edin
Senolitikler: Yaşlanma Karşıtı Araştırmalarda Önemli Bir Gelişme

Senolitikler: Yaşlanma Karşıtı Araştırmalarda Önemli Bir Gelişme

Senesens (yaşlanmış) hücreler, sağlıklı hücrelere zarar veren toksik faktörler salgılar. Çok yönlü bir yaklaşım, bu hücrelerin hedeflenmesini ve vücuttan güvenli şekilde uzaklaştırılmasını amaçlar. Yaşlanan hücreler işlevini kaybettiğinde, normalde apoptoz adı verilen doğal bir süreçle ortadan kaldırılmaları beklenir. Ancak yaş ilerledikçe, bu “arıza yapmış” hücrelerin bir kısmı ortadan kalkmak yerine birikir. Böylece, ölmesi gerekirken yaşamaya devam eden senesens (yaşlanmış/durağan) hücreler vücutta artar. Bu hücreler bazen “zombi hücreler” olarak da anılır; çünkü çevre dokulara zarar veren toksik bileşenler salgılayarak yakındaki sağlıklı hücrelerin işlevini bozar ve kronik inflamasyonu tetikleyerek sistemik hasara katkıda bulunur. ¹ Senolitikler adı verilen bileşikler, senesens hücrelerin temizlenmesine yardımcı olur. Preklinik çalışmalar, senolitiklerin yaşlanmanın bazı yönlerini yavaşlatabildiğini veya belirli parametrelerde tersine çevirebildiğini göstermiştir. ²–⁵ Son yıllarda kuersetin ve siyah çaydan gelen teaflavinler gibi bazı besin bileşenleri senolitik aktivite göstermeleri nedeniyle yaygın biçimde kullanılmaya başlamıştır. Bitkisel bir flavonoid olan fisetin, günümüzde doğal kaynaklı senolitikler arasında en güçlü adaylardan biri olarak değerlendirilmektedir. ⁴,⁶–²⁰ Bu etkinin dikkat çekici bulunduğu örneklerden biri şudur: Yaşlı farelere fisetin verilmesi, yaşam süresinde yaklaşık %10 uzama ile ilişkilendirilmiştir. ⁴ Bu, kabaca 75 yaşındaki bir insanın yaklaşık 7,5 yıl daha uzun yaşamasına benzetilmiştir. Ancak burada uzun süredir bir zorluk vardı: Fisetin, sindirim kanalında başka bileşiklere dönüştürülebilir. Bu da kana geçen “bütün/bozulmamış” fisetin miktarını azaltır. Araştırmacılar, fisetinin kandaki düzeylerini 25 kata kadar artırabilen bir yöntem geliştirdiklerini bildirmiştir. ²¹ Böylece fisetinin vücut genelinde daha geniş dağılım gösterebilmesi hedeflenir. Bugün bazı kişiler, bu yüksek emilebilir fisetini tek başına kullanmayı ve/veya senolitik etkiyi desteklemek amacıyla haftada bir yüksek doz kuersetin + teaflavin kombinasyonuyla bir araya getirmeyi tercih etmektedir. Senesens Hücreler ve Yaşlanma Gençlik döneminde hücreler hasar gördüğünde veya işlevini kaybettiğinde, çoğu zaman kendilerini doğal biçimde ortadan kaldırır. Bu sürece apoptoz denir. ²² Yaşla birlikte ise, senesens hücreler birikme eğilimindedir. Bu hücreler toksik yan ürünler salgılar ve çevredeki hücrelerin de senesense sürüklenmesine katkıda bulunabilir. Böylece temel işlevlerini yerine getirmeyi bırakıp sağlıklı hücrelere lokal ve sistemik düzeyde zarar verme eğilimi gösterebilirler. Senesens hücreler, zaman içinde bir dizi dönüşüm geçirerek yüksek düzeyde toksik bileşik salgılamaya başlar. Bu salgılar topluca SASP (senescence-associated secretory phenotype; senesensle ilişkili salgı fenotipi) olarak adlandırılır. Bu nedenle senesens hücre birikiminin, yaşlanma sürecini hızlandırdığı ve yaşa bağlı hastalık riskini artırdığı gösterilmiştir. Bu başlıklara örnek olarak şunlar sayılmıştır: ²³–³⁰ Diyabet, Obezite, İnme, Görme kaybı, Nörodejeneratif bozukluklar, Osteoartrit, Amfizem ve Kanser. Bazı araştırmalar, 7.000–15.000 sağlıklı hücre içinde tek bir senesens hücrenin bile dejeneratif yaşlanmayı başlatan süreçleri tetikleyebileceğini ileri sürmüştür. ³¹ Senesens hücrelerin vücuttan uzaklaştırılması, yaşlanmanın hücresel itici güçlerini azaltmaya ve genel sağlık göstergelerini desteklemeye yardımcı olabilir. ³² Bu noktada senolitikler devreye girer. Senolitikler Devrede Senolitikler, vücudun senesens hücreleri uzaklaştırmasına yardımcı olan bileşiklerdir. ³³,³⁴ Bunu, senesens hücrelerde “apoptoz anahtarını” yeniden etkinleştirerek yaptıkları; böylece toksik hücrelerin ölerek yer açtığı ve sağlıklı hücrelerin dokuda daha uygun bir ortam bulduğu aktarılır. ³⁵ Yayınlanan bilimsel çalışmalar, senesens hücrelerin temizlenmesinin bazı modellerde yaşlanma belirteçlerini iyileştirdiğini ve yaşam süresini uzatabildiğini göstermiştir. ²⁸,³²,³³,³⁵,³⁶ Aterosklerozlu farelerde senesens hücrelerin uzaklaştırılması, arter plağı büyümesini anlamlı düzeyde baskılamış ve hatta gerileme ile ilişkilendirilmiştir. ³⁷ Bu, kalp-damar hastalıklarının önlenmesi açısından önemli bir adım olabilir. Başka bir yaşlanma modeli çalışmasında ise senesens hücrelerin uzaklaştırılması, birden fazla dokuda fayda ile ilişkilendirilmiş; yaşa bağlı bozuklukların başlangıcını geciktirme ve ilerleyişini yavaşlatma bulguları raporlanmıştır. ²⁸ Fisetin: Günümüzde Öne Çıkan Senolitik Adayı Bilim insanları, etkili senolitikler bulmak için çok sayıda besin bileşeni üzerinde çalışmıştır. Bu çerçevede fisetin, günümüzde “hedefe yönelik” senolitik etkisi en güçlü adaylardan biri olarak tanımlanmıştır. ⁴ Fisetin; çilek, elma, Trabzon hurması, üzüm, soğan ve diğer bitkilerde az miktarlarda bulunan bir flavonoiddir. Bir hücre çalışması, fisetinin senesens hücrelerin yaklaşık %70’ini ortadan kaldırdığını, sağlıklı insan hücrelerine ise zarar vermediğini bildirmiştir. ⁵ Fisetinin ve benzeri etkilerin, çeşitli hayvan modellerinde uzun yaşamla ilişkili çıktılarla bağlantılı olabildiği gösterilmiştir. ²,¹⁵ Fisetin verilen fareler, ortalama olarak yaklaşık 2,5 ay daha uzun yaşamıştır; bu, tedavi insan eşdeğeri olarak yaklaşık 75 yaş civarında başlasa bile yaşam süresinde yaklaşık %10 uzamaya karşılık gelmiştir. ⁴ Fisetinin Diğer Olası Etkileri Fisetinin etkileri yalnızca senolitik aktiviteyle sınırlı değildir. Fisetin ayrıca: Nörodejeneratif bozuklukların çeşitli modellerinde beyni koruyucu etki göstermiştir, ⁶–⁸,¹³–¹⁵,²⁰ İnme geçiren kişilerde sonuçları iyileştirdiğini bildiren bir çalışmada değerlendirilmiştir, ¹⁸ Hücre içinde malign değişimleri önlemeye yardımcı olabilecek mekanizmalarla ilişkilendirilmiştir, ¹¹,¹²,¹⁶,¹⁹ Deneysel/hayvan modellerinde obezite ve tip 2 diyabet eğilimlerine karşı etkiler göstermiştir, ⁹,¹⁰,¹⁷ Bir hayvan çalışmasında kalp krizinden sonra atriyal fibrilasyon riskini azaltma ile ilişkilendirilmiştir, ³⁸ Kolorektal hastalarda proinflamatuvar mediyatör düzeylerini azalttığı bildirilmiştir, ³⁹ Preklinik bulgulara dayanarak kanser hücresi göçü ve büyümesini baskılayabilme ve kanser hücresi ölümünü tetikleyebilme potansiyeli ile ilişkilendirilmiştir. ¹⁶,⁴⁰–⁴⁵ Fisetinin, kalori kısıtlaması ile benzer hücresel yolların bir kısmını etkileyebildiği de bildirilmiştir. ²,¹⁵,⁴⁶,⁴⁷ Kalori kısıtlamasının yaşlanmayı yavaşlatabildiği, yaşam süresini uzatabildiği ve hastalıklara direnci artırabildiği gösterilmiştir. ⁴⁸ Bilmeniz Gerekenler (Görsel: Senesens hücre örneği içeren küçük tüp tutan araştırmacı) Daha İyi Sağlık İçin Senesens Hücrelerin Uzaklaştırılması Yaşla birlikte, ölmesi gerekirken kalıcı hâle gelen senesens hücreler birikir. Bu hücreler hızlanmış yaşlanma ve yaşa bağlı hastalıklarla ilişkilendirilmiştir. Senolitikler, senesens hücreleri uzaklaştırmaya yardımcı olabilen bileşiklerdir. Preklinik çalışmalarda senolitiklerin yaşlanmayı yavaşlatabildiği veya bazı yönlerde tersine çevirebildiği bildirilmiştir. Fisetin, bitki kaynaklı güçlü senolitik adaylardan biridir. Hayvan araştırmalarında senesens hücreleri azaltma ve uzun yaşam göstergeleriyle ilişkilendirilmiştir. Yaşlı farelerde yaşam süresi yaklaşık %10 uzamıştır. Kuersetin, senolitik etkileri raporlanan bir diğer bitkisel bileşiktir ve bazı sağlık belirteçlerini iyileştirme ile ilişkilendirilmiştir. Kuersetin, teaflavinler (siyah çay bileşenleri) ile birleştirildiğinde daha güçlü etki gösterebilir. Fisetin, kuersetin, teaflavinler ve apigenin senolitik aktiviteyle ilişkilendirilen besin bileşenleri arasında sayılmıştır. Ağızdan alınan fisetinde zorluk, bağırsakta hızla başka bileşiklere dönüşebilmesidir. Bunun için fisetinin, çemen otundan izole edilen galaktomannanlar adı verilen bir lifle birleştirildiği bir formülasyon geliştirilmiştir. Bu yaklaşımın, fisetinin biyoyararlanımını (emilimini) 25 kata kadar artırabildiği bildirilmiştir. ²¹ Kuersetinin Gücü (Görsel: Hücrelerde kuersetini incelemek için kullanılan mikroskop) Fisetinden önce, birçok meyve ve sebzede bulunan kuersetin, senolitik olarak test edilen ilk bitkisel flavonoidlerden biri olmuştur. ⁴⁹ Kuersetin uzun zamandır şu başlıklarda değerlendirilir: Anti-inflamatuvar aktivite; hücre ve dokuları hasara karşı korumaya yardımcı etkiler, ⁵⁰–⁵⁴ Laboratuvar çalışmalarında yaşlanma belirteçlerini iyileştirme ve yaşam süresini uzatma ile ilişkili bulgular, ⁵⁵–⁶⁰ İnsan çalışmalarında yaşa bağlı hastalık ve işlev bozukluklarının azaltılması veya önlenmesi ile ilişkili bulgular. ⁶¹,⁶² Kuersetinin senolitik etkilerini destekleyen tıbbi literatür yıllar içinde artmıştır. ³²,³³,³⁵,⁶⁰,⁶³–⁶⁵ 2019’un sonlarında yayımlanan bir çalışmada, kuersetin farelerin böbreklerinde senesens hücreleri uzaklaştırmıştır. Bu durum, böbrek fonksiyonunda iyileşme ve böbrek yetmezliğine giden fibrozisin (skarlaşmanın) azalması ile ilişkilendirilmiştir. ⁴⁹ Kuersetinin emilimi zor olabilir. Bunu aşmak için kuersetinin bir fosfolipid ile birleştirildiği; fosfolipidin taşıyıcı gibi davranarak daha fazla kuersetinin kana geçmesini ve vücutta etkisini göstermesini kolaylaştırdığı bildirilmiştir. ⁶⁷ Aralıklı mı Sürekli mi? Hangi Senolitik Program Daha Etkili? Uzun ömür topluluğunda senolitik yaklaşımlarda ideal kullanım düzeni konusunda ciddi bir tartışma vardır. Şu aşamada, aralıklı (intermittent) kullanımın senesens hücreleri azaltmak açısından daha uygun bir yaklaşım olabileceği düşünülmektedir. ³²,³³,⁶⁴ Örneğin senesens hücrelerin salgıladığı proinflamatuvar bileşiklerin ekspresyonunu azaltan ilaçların aralıklı kullanımla daha etkili olabildiği bildirilmiştir. ⁷⁶ Mevcut preklinik araştırmalar temel alındığında, fisetin, kuersetin, teaflavinler ve apigeninin haftada bir yüksek dozda alınmasının optimal senolitik yaklaşım gibi göründüğü ifade edilmiştir. Kuersetinin Etkisini Güçlendirmek Araştırmalar, kuersetinin dasatinib adlı bir kemoterapi ilacıyla birlikte kullanıldığında daha etkili olabildiğini göstermiştir. Bu kombinasyon yaşlı farelere verildiğinde, senesens hücreleri azaltma kapasitesiyle birlikte kavrama gücü, tüy yapısı, hareket ve genel sağlık göstergelerinde iyileşmeler raporlanmıştır. ³² Bu kombinasyonla yapılan ilk insan çalışması 2019’da yayımlanmıştır. İdiyopatik pulmoner fibroz (ilerleyici bir akciğer hastalığı) olan hastalara üç hafta boyunca haftada üç ardışık gün dasatinib 100 mg/gün ve kuersetin 1.250 mg/gün verilmiştir. ⁶⁸ Bu yaklaşım, yürüme mesafesi ve yürüme hızı dâhil bazı fiziksel aktivite ölçümlerinde iyileşmelerle ilişkilendirilmiştir. Araştırmacılar, kuersetinin senolitik etkisini dasatinibe benzer mekanizmalarla artıracak ancak kanser ilacının yan etkilerini taşımayacak bir bileşik bulmayı hedeflemiştir. ⁶⁹–⁷² En etkili adayın, siyah çayda bulunan teaflavinler olduğu bildirilmiştir. Teaflavinler, dasatinibe benzer şekilde BCL-2 adı verilen anti-apoptotik bir proteini bloke edebilir. ⁶⁹,⁷³ BCL’nin açılımının “B-cell lymphoma” olduğu belirtilir. BCL-2’yi bloke eden bir bileşik, bu yaygın malignitenin riskini azaltmaya katkıda bulunabilir. Bir fare çalışmasında teaflavinlerin anlamlı senolitik etkiler gösterdiği bildirilmiştir. ⁷³ Senesens Hücrelerin Toksik Salgılarını Hedeflemek Apigenin, bazı bitkiler, meyveler ve sebzelerde bulunan bir flavonoiddir. Yakın tarihli iki çalışmada apigeninin, SASP’yi (senesensle ilişkili salgı fenotipi) baskıladığı; bunun da senesens hücrelerin ürettiği proinflamatuvar bileşiklerde azalma ile sonuçlandığı bildirilmiştir. ⁷⁴,⁷⁵ SASP kaynaklı inflamasyonu azaltırken senesens hücre yükünü düşürmek, uzun ömür açısından iki yönlü bir strateji olarak ele alınmaktadır. Kuersetin ve teaflavinler (siyah çay bileşenleri), senesens hücreleri temizlemede ayrı ve tamamlayıcı mekanizmalarla çalışır. Çilek kaynaklı bir flavonoid olan fisetin, flavonoidler arasında yapılan karşılaştırmalarda preklinik çalışmalar düzeyinde en etkili senolitik adaylardan biri olarak raporlanmış; yaşlanmış, işlevsiz senesens hücreleri azaltma ile ilişkilendirilmiştir. Yüksek emilebilir kuersetin ve fisetin, buna ek olarak teaflavinler ve apigenin gibi bileşenleri içeren çok hedefli bir yaklaşım, hücresel senesensi farklı açılardan hedefleyerek yaratabileceği hasarı azaltmaya yardımcı olabilir. Özet Yaşlı veya işlevsiz hücreler kronik inflamasyonu destekleyebilir; işlev kaybına ve yaşa bağlı hastalık riskinde artışa katkıda bulunabilir. Senolitikler, bu hücreleri temizleyerek organ fonksiyonunu iyileştirmeye ve hastalıkları önlemeye yardımcı olabilecek bir yaklaşım sunar. Bitkisel bir bileşen olan fisetin, bugüne kadar tanımlanan güçlü senolitik adaylardan biri olarak öne çıkmıştır. Yenilikçi bir formülasyonla fisetinin emiliminin 25 kata kadar artırılabildiği bildirilmiştir. Fisetin tek başına veya kuersetin ve teaflavinler gibi diğer senolitik bileşenlerle birlikte kullanıldığında, daha güçlü senolitik faydalar sağlayabilir. Kaynaklar Dodig S, Cepelak I, Pavic I. Hallmarks of senescence and aging. Biochem Med (Zagreb). 2019 Oct 15;29(3):030501. Grynkiewicz G, Demchuk OM. New Perspectives for Fisetin. Front Chem. 2019;7:697. Pallauf K, Duckstein N, Rimbach G. A literature review of flavonoids and lifespan in model organisms. Proc Nutr Soc. 2017 May;76(2):145-62. Yousefzadeh MJ, Zhu Y, McGowan SJ, et al. Fisetin is a senotherapeutic that extends health and lifespan. EBioMedicine. 2018 Oct;36:18-28. Zhu Y, Doornebal EJ, Pirtskhalava T, et al. New agents that target senescent cells: the flavone, fisetin, and the BCL-XL inhibitors, A1331852 and A1155463. Aging (Albany NY). 2017 Mar 8;9(3):955-63. Ahmad A, Ali T, Park HY, et al. Neuroprotective Effect of Fisetin Against Amyloid-Beta-Induced Cognitive/Synaptic Dysfunction, Neuroinflammation, and Neurodegeneration in Adult Mice. Mol Neurobiol. 2017 Apr;54(3):2269-85. Alikatte K, Palle S, Rajendra Kumar J, et al. Fisetin Improved Rotenone-Induced Behavioral Deficits, Oxidative Changes, and Mitochondrial Dysfunctions in Rat Model of Parkinson’s Disease. J Diet Suppl. 2021 Jan 29;18(1):57-71. Chen C, Yao L, Cui J, et al. Fisetin Protects against Intracerebral Hemorrhage-Induced Neuroinflammation in Aged Mice. Cerebrovasc Dis. 2018;45(3-4):154-61. Ge C, Xu M, Qin Y, et al. Fisetin supplementation prevents high fat diet-induced diabetic nephropathy by repressing insulin resistance and RIP3-regulated inflammation. Food Funct. 2019 May 22;10(5):2970-85. Jung CH, Kim H, Ahn J, et al. Fisetin regulates obesity by targeting mTORC1 signaling. J Nutr Biochem. 2013 Aug;24(8):1547-54. Khan N, Afaq F, Syed DN, et al. Fisetin, a novel dietary flavonoid, causes apoptosis and cell cycle arrest in human prostate cancer LNCaP cells. Carcinogenesis. 2008 May;29(5):1049-56. Li J, Cheng Y, Qu W, et al. Fisetin, a dietary flavonoid, induces cell cycle arrest and apoptosis through activation of p53 and inhibition of NF-kappa B pathways in bladder cancer cells. Basic Clin Pharmacol Toxicol. 2011 Feb;108(2):84-93. Maher P. Modulation of multiple pathways involved in the maintenance of neuronal function during aging by fisetin. Genes Nutr. 2009 Dec;4(4):297-307. Maher P, Akaishi T, Abe K. Flavonoid fisetin promotes ERK-dependent long-term potentiation and enhances memory. Proc Natl Acad Sci U S A. 2006 Oct 31;103(44):16568-73. Pal HC, Pearlman RL, Afaq F. Fisetin and Its Role in Chronic Diseases. Adv Exp Med Biol. 2016;928:213-44. Suh Y, Afaq F, Johnson JJ, et al. A plant flavonoid fisetin induces apoptosis in colon cancer cells by inhibition of COX2 and Wnt/EGFR/NF-kappaB-signaling pathways. Carcinogenesis. 2009 Feb;30(2):300-7. Vinayagam R, Xu B. Antidiabetic properties of dietary flavonoids: a cellular mechanism review. Nutr Metab (Lond). 2015;12(1):60. Wang L, Cao D, Wu H, et al. Fisetin Prolongs Therapy Window of Brain Ischemic Stroke Using Tissue Plasminogen Activator: A Double-Blind Randomized Placebo-Controlled Clinical Trial. Clin Appl Thromb Hemost. 2019 Jan-Dec;25:1076029619871359. Ying TH, Yang SF, Tsai SJ, et al. Fisetin induces apoptosis in human cervical cancer HeLa cells through ERK1/2-mediated activation of caspase-8-/caspase-3-dependent pathway. Arch Toxicol. 2012 Feb;86(2):263-73. Zhang L, Wang H, Zhou Y, et al. Fisetin alleviates oxidative stress after traumatic brain injury via the Nrf2-ARE pathway. Neurochem Int. 2018 Sep;118:304-13. Akay. A cross over pilot pharmacokinetic study of fisetin 1000mg and formulated fisetin 200mg administered in a single dose to healthy volunteers. Manufacturer’s study (in press for future publication). 2020. Elmore S. Apoptosis: a review of programmed cell death. Toxicol Pathol. 2007 Jun;35(4):495-516. Baker DJ, Petersen RC. Cellular senescence in brain aging and neurodegenerative diseases: evidence and perspectives. J Clin Invest. 2018 Apr 2;128(4):1208-16. Childs BG, Li H, van Deursen JM. Senescent cells: a therapeutic target for cardiovascular disease. J Clin Invest. 2018 Apr 2;128(4):1217-28. Tchkonia T, Zhu Y, van Deursen J, et al. Cellular senescence and the senescent secretory phenotype: therapeutic opportunities. J Clin Invest. 2013 Mar;123(3):966-72. Zhu Y, Armstrong JL, Tchkonia T, et al. Cellular senescence and the senescent secretory phenotype in age-related chronic diseases. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2014 Jul;17(4):324-8. Aoshiba K, Nagai A. Senescence hypothesis for the pathogenetic mechanism of chronic obstructive pulmonary disease. Proc Am Thorac Soc. 2009 Dec 1;6(7):596-601. Baker DJ, Wijshake T, Tchkonia T, et al. Clearance of p16Ink4a-positive senescent cells delays ageing-associated disorders. Nature. 2011 Nov 2;479(7372):232-6. Yanai H, Fraifeld VE. The role of cellular senescence in aging through the prism of Koch-like criteria. Ageing Res Rev. 2018 Jan;41:18-33. Fuhrmann-Stroissnigg H, Ling YY, Zhao J, et al. Identification of HSP90 inhibitors as a novel class of senolytics. Nat Commun. 2017 Sep 4;8(1):422. Xu M, Pirtskhalava T, Farr JN, et al. Senolytics improve physical function and increase lifespan in old age. Nat Med. 2018 Aug;24(8):1246-56. Zhu Y, Tchkonia T, Pirtskhalava T, et al. The Achilles’ heel of senescent cells: from transcriptome to senolytic drugs. Aging Cell. 2015 Aug;14(4):644-58. Kirkland JL, Tchkonia T. Cellular Senescence: A Translational Perspective. EBioMedicine. 2017 Jul;21:21-8. Malavolta M, Bracci M, Santarelli L, et al. Inducers of Senescence, Toxic Compounds, and Senolytics: The Multiple Faces of Nrf2-Activating Phytochemicals in Cancer Adjuvant Therapy. Mediators Inflamm. 2018;2018:4159013. Kirkland JL, Tchkonia T, Zhu Y, et al. The Clinical Potential of Senolytic Drugs. J Am Geriatr Soc. 2017 Oct;65(10):2297-301. Jeon OH, Kim C, Laberge RM, et al. Local clearance of senescent cells attenuates the development of post-traumatic osteoarthritis and creates a pro-regenerative environment. Nat Med. 2017 Jun;23(6):775-81. Childs BG, Baker DJ, Wijshake T, et al. Senescent intimal foam cells are deleterious at all stages of atherosclerosis. Science. 2016 Oct 28;354(6311):472-7. Liu L, Gan S, Li B, et al. Fisetin Alleviates Atrial Inflammation, Remodeling, and Vulnerability to Atrial Fibrillation after Myocardial Infarction. Int Heart J. 2019 Nov 30;60(6):1398-406. Farsad-Naeimi A, Alizadeh M, Esfahani A, et al. Effect of fisetin supplementation on inflammatory factors and matrix metalloproteinase enzymes in colorectal cancer patients. Food Funct. 2018 Apr 25;9(4):2025-31. Bhat TA, Nambiar D, Pal A, et al. Fisetin inhibits various attributes of angiogenesis in vitro and in vivo--implications for angioprevention. Carcinogenesis. 2012 Feb;33(2):385-93. Li J, Gong X, Jiang R, et al. Fisetin Inhibited Growth and Metastasis of Triple-Negative Breast Cancer by Reversing Epithelial-to-Mesenchymal Transition via PTEN/Akt/GSK3beta Signal Pathway. Front Pharmacol. 2018;9:772. Ravichandran N, Suresh G, Ramesh B, et al. Fisetin modulates mitochondrial enzymes and apoptotic signals in benzo(a)pyrene-induced lung cancer. Mol Cell Biochem. 2014 May;390(1-2):225-34. Kang KA, Piao MJ, Madduma Hewage SR, et al. Fisetin induces apoptosis and endoplasmic reticulum stress in human non-small cell lung cancer through inhibition of the MAPK signaling pathway. Tumour Biol. 2016 Jul;37(7):9615-24. Lim JY, Lee JY, Byun BJ, et al. Fisetin targets phosphatidylinositol-3-kinase and induces apoptosis of human B lymphoma Raji cells. Toxicol Rep. 2015;2:984-9. Jia S, Xu X, Zhou S, et al. Fisetin induces autophagy in pancreatic cancer cells via endoplasmic reticulum stress- and mitochondrial stress-dependent pathways. Cell Death Dis. 2019 Feb 13;10(2):142. Khan N, Syed DN, Ahmad N, et al. Fisetin: a dietary antioxidant for health promotion. Antioxid Redox Signal. 2013 Jul 10;19(2):151-62. Singh S, Singh AK, Garg G, et al. Fisetin as a caloric restriction mimetic protects rat brain against aging induced oxidative stress, apoptosis and neurodegeneration. Life Sci. 2018 Jan 15;193:171-9. Anton S, Leeuwenburgh C. Fasting or caloric restriction for healthy aging. Exp Gerontol. 2013 Oct;48(10):1003-5. Kim SR, Jiang K, Ogrodnik M, et al. Increased renal cellular senescence in murine high-fat diet: effect of the senolytic drug quercetin. Transl Res. 2019 Nov;213:112-23. Saw CL, Guo Y, Yang AY, et al. The berry constituents quercetin, kaempferol, and pterostilbene synergistically attenuate reactive oxygen species: involvement of the Nrf2-ARE signaling pathway. Food Chem Toxicol. 2014 Oct;72:303-11. Russo M, Spagnuolo C, Tedesco I, et al. The flavonoid quercetin in disease prevention and therapy: facts and fancies. Biochem Pharmacol. 2012 Jan 1;83(1):6-15. Chen S, Jiang H, Wu X, et al. Therapeutic Effects of Quercetin on Inflammation, Obesity, and Type 2 Diabetes. Mediators Inflamm. 2016;2016:9340637. Tanigawa S, Fujii M, Hou DX. Action of Nrf2 and Keap1 in ARE-mediated NQO1 expression by quercetin. Free Radic Biol Med. 2007 Jun 1;42(11):1690-703. Yao P, Nussler A, Liu L, et al. Quercetin protects human hepatocytes from ethanol-derived oxidative stress by inducing heme oxygenase-1 via the MAPK/Nrf2 pathways. J Hepatol. 2007 Aug;47(2):253-61. Abharzanjani F, Afshar M, Hemmati M, et al. Short-term High Dose of Quercetin and Resveratrol Alters Aging Markers in Human Kidney Cells. Int J Prev Med. 2017;8:64. Alugoju P, Janardhanshetty SS, Subaramanian S, et al. Quercetin Protects Yeast Saccharomyces cerevisiae pep4 Mutant from Oxidative and Apoptotic Stress and Extends Chronological Lifespan. Curr Microbiol. 2018 May;75(5):519-30. Duenas M, Surco-Laos F, Gonzalez-Manzano S, et al. Deglycosylation is a key step in biotransformation and lifespan effects of quercetin-3-O-glucoside in Caenorhabditis elegans. Pharmacol Res. 2013 Oct;76:41-8. Pietsch K, Saul N, Menzel R, et al. Quercetin mediated lifespan extension in Caenorhabditis elegans is modulated by age-1, daf-2, sek-1 and unc-43. Biogerontology. 2009 Oct;10(5):565-78. Surco-Laos F, Cabello J, Gomez-Orte E, et al. Effects of O-methylated metabolites of quercetin on oxidative stress, thermotolerance, lifespan and bioavailability on Caenorhabditis elegans. Food Funct. 2011 Aug;2(8):445-56. Chondrogianni N, Kapeta S, Chinou I, et al. Anti-ageing and rejuvenating effects of quercetin. Exp Gerontol. 2010 Oct;45(10):763-71. Chekalina NI, Shut SV, Trybrat TA, et al. Effect of quercetin on parameters of central hemodynamics and myocardial ischemia in patients with stable coronary heart disease. Wiad Lek. 2017;70(4):707-11. Javadi F, Ahmadzadeh A, Eghtesadi S, et al. The Effect of Quercetin on Inflammatory Factors and Clinical Symptoms in Women with Rheumatoid Arthritis: A Double-Blind, Randomized Controlled Trial. J Am Coll Nutr. 2017 Jan;36(1):9-15. Malavolta M, Pierpaoli E, Giacconi R, et al. Pleiotropic Effects of Tocotrienols and Quercetin on Cellular Senescence: Introducing the Perspective of Senolytic Effects of Phytochemicals. Curr Drug Targets. 2016;17(4):447-59. Roos CM, Zhang B, Palmer AK, et al. Chronic senolytic treatment alleviates established vasomotor dysfunction in aged or atherosclerotic mice. Aging Cell. 2016 Oct;15(5):973-7. Cherniack EP. The potential influence of plant polyphenols on the aging process. Forsch Komplementmed. 2010;17(4):181-7. Rich GT, Buchweitz M, Winterbone MS, et al. Towards an Understanding of the Low Bioavailability of Quercetin: A Study of Its Interaction with Intestinal Lipids. Nutrients. 2017 Feb 5;9(2). Supplier Internal Study. A randomized and crossover pharmacokinetic study of Quercetin 500mg., Quercetin Phytosome 500 mg. and Quercetin Phytosome 250 mg. administered in a single dose to healthy volunteers under fasting conditions. Data on File. 2017. Justice JN, Nambiar AM, Tchkonia T, et al. Senolytics in idiopathic pulmonary fibrosis: Results from a first-in-human, open-label, pilot study. EBioMedicine. 2019 Feb;40:554-63. Noberini R, Koolpe M, Lamberto I, et al. Inhibition of Eph receptor-ephrin ligand interaction by tea polyphenols. Pharmacol Res. 2012 Oct;66(4):363-73. Noberini R, Lamberto I, Pasquale EB. Targeting Eph receptors with peptides and small molecules: progress and challenges. Semin Cell Dev Biol. 2012 Feb;23(1):51-7. Ting PY, Damoiseaux R, Titz B, et al. Identification of small molecules that disrupt signaling between ABL and its positive regulator RIN1. PLoS One. 2015;10(3):e0121833. Leone M, Zhai D, Sareth S, et al. Cancer prevention by tea polyphenols is linked to their direct inhibition of antiapoptotic Bcl-2-family proteins. Cancer Res. 2003 Dec 1;63(23):8118-21. Han X, Zhang J, Xue X, et al. Theaflavin ameliorates ionizing radiation-induced hematopoietic injury via the NRF2 pathway. Free Radic Biol Med. 2017 Dec;113:59-70. Lim H, Park H, Kim HP. Effects of flavonoids on senescence-associated secretory phenotype formation from bleomycin-induced senescence in BJ fibroblasts. Biochem Pharmacol. 2015 Aug 15;96(4):337-48. Perrott KM, Wiley CD, Desprez PY, et al. Apigenin suppresses the senescence-associated secretory phenotype and paracrine effects on breast cancer cells. Geroscience. 2017 Apr;39(2):161-73. Laberge RM, Sun Y, Orjalo AV, et al. MTOR regulates the pro-tumorigenic senescence-associated secretory phenotype by promoting IL1A translation. Nat Cell Biol. 2015 Aug;17(8):1049-61.   Yasal Uyarı (Disclaimer)Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı koyma, tedavi önerme, hastalıkları önleme veya iyileştirme iddiası taşımaz. Metinde yer alan bilgiler hekim tavsiyesi yerine geçmez ve kişiye özel sağlık danışmanlığı olarak yorumlanmamalıdır. Her bireyin sağlık durumu, kullandığı ilaçlar ve ihtiyaçları farklıdır; besin takviyeleri veya bitkisel bileşenleri kullanmadan önce mutlaka hekiminize ve/veya eczacınıza danışınız. Hamilelik, emzirme, 18 yaş altı kullanım, kronik hastalıklar (özellikle karaciğer, böbrek, kalp-damar hastalıkları), bağışıklık sistemi sorunları ve düzenli ilaç kullanımı gibi durumlarda tıbbi değerlendirme yapılmadan ürün/bileşen kullanımı uygun olmayabilir. Besin takviyeleri normal beslenmenin yerine geçmez. Önerilen günlük porsiyon aşılmamalıdır. Beklenmeyen bir etki görüldüğünde kullanımı bırakınız ve bir sağlık profesyoneline başvurunuz. Bu içerikte yer alan araştırma bulguları; çalışma tasarımlarına, dozlara ve popülasyonlara göre değişkenlik gösterebilir, sonuçlar herkes için aynı şekilde geçerli olmayabilir. İçerikte adı geçen marka/kurumlar üçüncü taraflara ait olabilir; atıflar bilgilendirme amaçlıdır. Bu metnin kullanımından doğabilecek doğrudan veya dolaylı sonuçlara ilişkin sorumluluk okuyucuya aittir.

Daha fazla bilgi edin
Magnezyum Nedir? Ne İşe Yarar? Magnezyum Faydaları Nedir? Yan Etkileri

Magnezyum Nedir? Ne İşe Yarar? Magnezyum Faydaları Nedir? Yan Etkileri

Magnezyum; protein sentezi, kas ve sinir fonksiyonları, enerji üretimi ve kan şekeri ile kan basıncı düzenlenmesi gibi birçok süreçte görev alan temel bir mineraldir. Vücutta 300’den fazla enzimatik reaksiyonda rol oynadığı bilinir. Bu nedenle magnezyum; sağlıklı kaslar, sinirler, kemikler ve metabolik denge için önemli bir destek unsurudur. Günlük alım uzun süre yetersiz kaldığında bazı kişilerde kas krampları, yorgunluk, uyku kalitesinde düşüş, baş ağrısı ve sindirim şikâyetleri gibi belirtiler görülebilir; ancak bu belirtiler tek başına magnezyum eksikliğine özgü değildir ve farklı nedenlerle de ortaya çıkabilir. İçindekiler Magnezyum Nedir? Magnezyum Çeşitleri Nelerdir, Ne için Kullanılırlar? Magnezyum Eksikliği Nedir? Magnezyum Eksikliği Neden Olur? Magnezyum Eksikliği Belirtileri Nelerdir? Magnezyum Eksikliği Vücudu Nasıl Etkiler? Magnezyum Eksikliğinde Nasıl Tedavi Uygulanır? Magnezyum Eksikliğine Ne İyi Gelir? Magnezyum Ne İşe Yarar? Magnezyumun Faydaları Nelerdir? Magnezyum İçeren Besinler Nelerdir? Magnezyum Fazlalığının Belirtileri Nelerdir? Magnezyum Fazlalığının Nedenleri Nelerdir? Magnezyum Hakkında Sık Sorulan Sorular Magnezyum Nedir? Magnezyum (Mg), insan vücudunun kendi başına üretemediği; besinlerle veya gerektiğinde takviye yoluyla alınan önemli bir mineraldir. Sinir ve kas fonksiyonlarının sürdürülmesi, normal kalp ritminin desteklenmesi, protein sentezi ve enerji metabolizması gibi pek çok süreçte görev alır.  Kritik Bilgi: Vücudumuzdaki magnezyumun büyük bir kısmı (%60'a yakını) kemiklerde "yedek depo" olarak saklanır. Geri kalanı kaslarda ve yumuşak dokulardadır. Kandaki miktar ise %1'den bile azdır. Bu yüzden standart kan testleri her zaman hücrelerinizin ne kadar "aç" olduğunu göstermeyebilir; klinik tablo ve şikayetleriniz bu noktada testlerden daha fazla ipucu verir. Magnezyum Çeşitleri Nelerdir, Ne için Kullanılırlar? Magnezyum; kan basıncı ve kan şekeri dengesinden, protein–DNA üretimine; kas ve sinir fonksiyonlarından kemik sağlığına kadar birçok süreçte yer alır. Takviyelerde ise “magnezyum” tek bir form değil, farklı bileşikler halinde bulunur. Bu formlar arasında çözünürlük, emilim ve sindirim toleransı açısından farklılıklar olabilir. Magnezyum türleri ve ne için kullanılabilecekleri genel olarak şu şekilde özetlenebilir (kişisel durum ve ilaç kullanımları için sağlık profesyoneli görüşü önemlidir): Magnezyum Glisinat (Magnezyum Bisglisinat) Genellikle iyi tolere edilen formlar arasında sayılır. Bazı organik ve aminoasit şelatlı formların emiliminin, bazı inorganik formlara kıyasla daha iyi olabildiği belirtilir. Magnezyum Malat Malik asitle bağlı bir formdur. “Yorgunluk, egzersiz sonrası toparlanma ve fibromiyalji” gibi alanlarda adı geçebilmekle birlikte, bu başlıklarda kanıt düzeyi çalışmadan çalışmaya değişir; daha geniş ve güçlü çalışmalara ihtiyaç olduğu da vurgulanır. Magnezyum N-Asetil taurinat (ATA-Mg) Bu form, özellikle nörolojik başlıklarda “beyin dokusuna geçiş” hedefiyle anılır. Mevcut literatürde öne çıkan çalışmaların önemli bir kısmı preklinik (hayvan modeli) düzeyindedir; bu nedenle insanlarda net sonuçlar için daha fazla araştırma gerektiği kabul edilir. Magnezyum Sitrat Sindirim sistemi üzerinde daha belirgin etki gösterebilen formlardandır. Özellikle kabızlığa eğilim olan kişilerde tercih edilebilmekle birlikte, bazı kişilerde ishal yapabilmesi mümkündür. Çalışmalarda magnezyum sitratın, magnezyum okside kıyasla daha yüksek biyoyararlanım gösterebildiği bildirilmiştir. Magnezyum Oksit Magnezyum oksit; antasit/laksatif amaçlı ürünlerde sık görülebilir. Ancak bazı çalışmalarda sitrata göre çözünürlük ve biyoyararlanımının daha düşük olabildiği gösterilmiştir. Magnezyum Hidroksit Daha çok antasit ve kabızlık amaçlı kullanımlarda bilinen bir formdur; sindirim sistemi toleransı kişiden kişiye değişebilir. Magnezyum Sülfat Klinikte damar yoluyla kullanılan formlar arasında yer alır (özellikle belirli tıbbi durumlarda). “Epsom tuzu” olarak banyo uygulamalarında da bilinse de, sistemik magnezyum artışı açısından banyo kullanımına dair kanıtlar daha sınırlıdır; çoğu kullanım rahatlama amaçlıdır. Magnezyum L-treonat Magnezyum L-treonat, özellikle “beyin magnezyumu” ve bilişsel fonksiyonlar başlığında araştırılan formlardandır. Bazı yayınlarda bu formun beyin magnezyum düzeylerini artırabildiğine dair bulgular aktarılır; yine de insan çalışmalarında net ve genellenebilir sonuçlar için daha fazla kanıta ihtiyaç vardır. Magnezyum Eksikliği Nedir? Magnezyum eksikliği (hipomagnezemi), vücutta magnezyumun yetersiz olması durumudur. Hafif düzeyler belirti vermeyebilir; daha belirgin düşüşlerde kas–sinir sistemi ve kalp ritmi ile ilgili şikâyetler görülebilir. Eksikliğin nedeni; yetersiz alım, emilim sorunları veya böbreklerden artmış kayıp gibi farklı mekanizmalar olabilir. Magnezyum Eksikliği Neden Olur? Magnezyum eksikliğinin en yaygın nedenleri arasında yetersiz beslenme, sindirim sistemi problemleri (emilim bozukluğu), bazı ilaçlar, alkol kullanımı ve diyabet gibi durumlar sayılabilir. Ayrıca ileri yaşta hem alım hem de emilim dinamikleri değişebileceği için risk artabilir. Magnezyum eksikliğine yol açabilecek yaygın nedenler: Yanlış ve yetersiz beslenme Mide/bağırsak problemleri (uzun süren ishal, emilim bozukluğu vb.) Aşırı alkol tüketimi Diyabet (özellikle idrarla kaybın artabildiği durumlar) Bazı ilaçlar (özellikle bazı diüretikler ve belirli antibiyotikler) İleri yaş Yanlış ve yetersiz beslenme Magnezyumdan zengin gıdaların az tüketilmesi veya aşırı rafine/işlenmiş beslenme modeli, günlük alımı düşürebilir. Mide problemleri Crohn hastalığı, çölyak hastalığı gibi emilim bozukluklarına yol açabilen durumlar magnezyum eksikliği riskini artırabilir. Aşırı alkol tüketimi Alkol kullanımı, hem beslenme kalitesini düşürebilir hem de magnezyum dengesini olumsuz etkileyebilir. Diyabet Bazı diyabet hastalarında idrarla magnezyum kaybı artabilir; bu da eksiklik riskini yükseltebilir. Gebelik ve emzirme dönemi Gebelik ve emzirme dönemlerinde besin öğesi ihtiyaçları değişebilir; bireysel gereksinim için hekim/diyetisyen değerlendirmesi önemlidir. İlaçlar Magnezyum bazı ilaçlarla etkileşebilir veya bazı ilaçlar magnezyum kaybını artırabilir. Bu nedenle düzenli ilaç kullanan kişiler takviyeye başlamadan önce sağlık profesyoneline danışmalıdır. İleri yaş Yaş ilerledikçe beslenme, emilim ve ilaç kullanımı dinamikleri değişebilir; bu da magnezyum yetersizliği riskini artırabilir. Magnezyum Eksikliği Belirtileri Nelerdir? Vücutta magnezyum seviyesi düşük olduğunda kaslarda güç kaybı, kas ağrısı/krampları, yorgunluk, iştah kaybı, baş ağrısı, kalp ritminde anormallik ve mide bulantısı gibi belirtiler görülebilir. Belirtilerin şiddeti eksikliğin düzeyine ve kişisel faktörlere göre değişebilir. Magnezyum eksikliği söz konusu olduğunda şu belirtiler yaşanabilir: Kas gerginliği ve kas krampları Halsizlik ve enerji eksikliği Kalp ritminde anormallik Mide bulantısı ve kusma Bacaklarda/ellerde uyuşma veya karıncalanma Uyku kalitesinin düşmesi Migren ve baş ağrısı Kaygı ve stres gibi sorunlar İştahsızlık Odaklanmada güçlük Kaslarda kramp ve kas ağrısı Magnezyum, kasın kasılıp gevşemesiyle ilişkili mekanizmalarda rol aldığı için eksiklik durumunda kramplar görülebilir. Yorgunluk ve halsizlik Magnezyum enerji metabolizmasıyla ilişkili süreçlerde yer aldığı için, yetersizlik halinde bazı kişilerde yorgunluk ve güçsüzlük ortaya çıkabilir. Kalp ritim bozukluğu (Aritmi) Ağır magnezyum eksikliğinde kalp ritminde düzensizlikler görülebilir. Bu tür şikâyetler olduğunda tıbbi değerlendirme önemlidir. Baş ağrısı Magnezyumun nörovasküler süreçlerle ilişkisi nedeniyle, bazı kişilerde düşük magnezyum düzeyleri baş ağrısı/migren başlıklarında gündeme gelebilir. Bulantı ve kusma Eksiklik tablosu bazı kişilerde iştahsızlık, bulantı gibi sindirim şikâyetleriyle eşlik edebilir. Gece artan bacak krampları Gece krampları çok farklı nedenlerle görülebilir; magnezyum yetersizliği bu nedenlerden yalnızca biri olabilir. El ve bacaklarda uyuşma, karıncalanma Sinir-kas iletimi etkilenebildiği için bazı kişilerde karıncalanma/uyuşma görülebilir; kalıcı veya ilerleyici şikâyetlerde değerlendirme gerekir. Kabızlık Magnezyumun bağırsak hareketleri ve su dengesiyle ilişkisi nedeniyle, bazı formlar (özellikle sitrat) bağırsak düzenini etkileme eğilimindedir. Kabızlık çok faktörlüdür; beslenme ve sıvı alımı da önemlidir. Depresyon, kafa karışıklığı ve zihinsel bulanıklık Magnezyumun sinir sistemiyle ilişkisi nedeniyle bu başlıklar literatürde tartışılır; ancak bu tür belirtiler çok nedenli olduğundan tek başına magnezyumla açıklanması doğru değildir. Magnezyum Eksikliği Vücudu Nasıl Etkiler? Magnezyum eksikliği; kas ve sinir fonksiyonları, kemik sağlığı ve metabolik süreçleri etkileyebilir. Ağır eksiklikte kalp ritmi gibi kritik alanlarda daha ciddi sorunlar görülebilir. Hafif yetersizlikler ise uzun vadede bazı kardiyometabolik risklerle ilişkilendirilebilmektedir; ancak ilişkiyi doğru yorumlamak için genel beslenme ve yaşam tarzı faktörleri de dikkate alınmalıdır. Magnezyum eksikliğinde hangi sağlık sorunları yaşanabilir? Magnezyum eksikliği; iştahsızlık, kusma, halsizlik gibi belirtilerle başlayıp kas krampları ve ritim sorunları gibi bulgulara ilerleyebilir. Ayrıca literatürde düşük magnezyum düzeyleri; osteoporoz riski, tip 2 diyabet ve migren gibi başlıklarla birlikte değerlendirilir. Osteoporoz (kemik mineral dengesiyle ilişkili süreçler) Tip 2 diyabet ve insülin duyarlılığıyla ilişkili başlıklar Hipertansiyon Duygu durum şikâyetleri Migren semptomlarında artış Magnezyum Eksikliğinde Nasıl Tedavi Uygulanır? Magnezyum eksikliğinin tedavisi; eksikliğin düzeyine, nedenine ve kişisel sağlık durumuna göre planlanır. Hafif yetersizliklerde beslenmenin düzenlenmesi ve gerekirse oral takviye tercih edilebilir. Daha ciddi eksikliklerde veya belirgin bulgular varsa sağlık profesyonelleri damar yoluyla magnezyum uygulamasını değerlendirebilir. Ayrıca magnezyum takviyelerinin bazı ilaçlarla etkileşebileceği ve fazla kullanımda ishal gibi yan etkiler yapabileceği unutulmamalıdır. Magnezyum Eksikliğine Ne İyi Gelir? Magnezyum yetersizliğinde ilk adım çoğu zaman beslenmeyi güçlendirmektir. Magnezyumdan zengin gıdalar; yeşil yapraklı sebzeler, kuruyemişler, baklagiller, tam tahıllar ve kakao gibi seçeneklerdir. Magnezyum eksikliğine iyi gelen gıdalar şunlardır: Kabak çekirdeği Chia tohumu Ispanak ve lahana gibi yeşil yapraklı sebzeler Fındık, badem, kaju ve yer fıstığı gibi kuruyemişler Muz ve avokado gibi meyveler Tam buğday ekmeği gibi tam tahıllar Süt ve yoğurt Bitter çikolata Magnezyum Ne İşe Yarar? Magnezyum; kas ve sinir fonksiyonu, kan şekeri ve kan basıncı düzenlenmesi, protein–DNA üretimi ve enerji metabolizması dahil olmak üzere vücuttaki birçok süreçte rol oynar. Bu nedenle magnezyum; yalnızca “kramp” başlığıyla değil, genel metabolik denge açısından da temel mineraller arasında değerlendirilir. Magnezyumun Faydaları Nelerdir? Magnezyum; kas ve sinir sistemi fonksiyonlarının düzgün çalışmasına, normal enerji metabolizmasına ve elektrolit dengesine katkı sağlayan bir mineraldir. Ancak “fayda” başlığında en doğru yaklaşım şudur: Etkiler kişiden kişiye değişebilir; özellikle belirgin yetersizliği olan kişilerde destek daha anlamlı olabilir. Magnezyumun faydaları şu şekilde sıralanabilir: Magnezyum protein sentezinde rol alır Sinir ve kas sağlığını destekler Kemik sağlığının korunmasına katkı sağlar Enerji metabolizmasında görev alır Kan şekeri metabolizmasıyla ilişkili süreçlerde rol alır Kan basıncıyla ilişkili mekanizmalarda görev alır Elektrolit dengesinin korunmasına destek olur Kan şekeri seviyesini dengeler Magnezyumun glikoz metabolizması ve insülin duyarlılığıyla ilişkili süreçlerde rolü olduğu bilinir. Takviye çalışmalarında sonuçlar kişisel özelliklere ve çalışma tasarımına göre değişebilmekle birlikte, bu alan literatürde aktif şekilde araştırılmaktadır. Kalp sağlığına iyi gelir ve kalp ritmini düzenler Magnezyum, kalp kasının ve elektrolit dengesinin normal işleyişiyle ilişkili mekanizmalarda yer alır. Ağır eksiklikte ritim sorunları görülebileceği için, çarpıntı gibi şikâyetlerde tıbbi değerlendirme önem taşır. Migren tipi baş ağrılarını önler Magnezyum, migren başlığında sık konuşulan minerallerden biridir. Bazı klinik değerlendirmelerde magnezyumun migrenle ilişkili olabileceği ve belirli koşullarda destekleyici olabileceği ifade edilir; yine de migren çok faktörlü bir durumdur. Adet öncesi (PMS sendromu) belirtilerine iyi gelir Premenstrüel dönemde görülen bazı şikâyetlerde magnezyum desteğinin araştırıldığı çalışmalar vardır; kişiye göre farklılık gösterebilir. Kemik sağlığını korur Magnezyumun kemik mineral dengesindeki rolü nedeniyle kemik sağlığıyla ilişkisi iyi bilinir. Bu nedenle günlük yeterli alım, genel kemik sağlığı yaklaşımının bir parçası olarak değerlendirilir. Stres ve depresyon semptomlarını azaltır Magnezyumun sinir sistemiyle ilişkisi nedeniyle bu başlıkta çalışmalar bulunur; ancak stres ve duygu durum şikâyetleri tek bir besin öğesine indirgenemeyecek kadar çok faktörlüdür. Bu nedenle en doğru yaklaşım, genel yaşam tarzı ve sağlık değerlendirmesiyle birlikte düşünmektir. Magnezyum İçeren Besinler Nelerdir? Magnezyumdan zengin besinler arasında; kuruyemişler, tohumlar, baklagiller, tam tahıllar, yeşil yapraklı sebzeler ve kakao öne çıkar. Düzenli ve çeşitli beslenme ile çoğu kişi günlük ihtiyacının önemli bir kısmını gıdalardan karşılayabilir. Magnezyum Fazlalığının Belirtileri Nelerdir? Magnezyumun gıdalarla alınması genellikle güvenli kabul edilir; fazla magnezyumun daha çok takviye veya ilaç formlarının yüksek dozlarıyla gündeme geldiği belirtilir. En sık görülen yan etkiler sindirim sistemi kaynaklıdır. Magnezyum fazlalığı belirtileri şu şekilde sıralanabilir: Mide bulantısı ve kusma İshal Baş dönmesi Kan basıncında düşme Ciddi durumlarda kalp ritmiyle ilgili problemler Magnezyum Fazlalığının Nedenleri Nelerdir? Magnezyum fazlalığı; genellikle yüksek doz takviye/ilaç kullanımı ve özellikle böbrek fonksiyonları yeterli değilse artan risk ile ilişkilidir. Bu nedenle böbrek hastalığı olan kişilerin magnezyum takviyesi konusunda hekim görüşü alması önemlidir. Magnezyum Hakkında Sık Sorulan Sorular Magnezyum eksikliği nasıl anlaşılır? Magnezyum eksikliği; kas krampları, yorgunluk, güçsüzlük, karıncalanma ve bazı durumlarda ritim düzensizliği gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Ancak bu belirtiler başka nedenlerle de görülebileceği için, doğru değerlendirme klinik muayene ve gerekli görülürse laboratuvar testleriyle yapılır. Magnezyum malat ne işe yarar? Magnezyum malat; enerji metabolizmasıyla ilişkilendirildiği için bazı kaynaklarda yorgunluk/toparlanma başlıklarında anılır. Fibromiyalji gibi alanlarda da araştırmalar olsa da, kanıtların gücü değişken olup daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır. Magnezyum oksit ne işe yarar? Magnezyum oksit; antasit/laksatif amaçlı ürünlerde görülebilir. Bununla birlikte bazı çalışmalarda magnezyum sitrata göre çözünürlük ve biyoyararlanımının daha düşük olabildiği gösterilmiştir. Magnezyum taurat ne işe yarar? “Magnezyum taurat” özelinde insan klinik kanıtı sınırlı olmakla birlikte, taurinin kardiyometabolik başlıklarda araştırıldığı çalışmalar bulunmaktadır. Bu nedenle bu form genellikle “kalp-damar” başlığında ilgi görür; yine de kişisel kullanım için tıbbi geçmiş ve ilaç etkileşimleri değerlendirilmelidir. Yeterli dozdan fazla magnezyum almak zararlı mı? Evet. Magnezyumun gıdalardan alınması genellikle sorun oluşturmaz; ancak takviye/ilaçlardan yüksek doz alım ishal ve mide krampları gibi yan etkiler yapabilir. Ayrıca magnezyum bazı ilaçlarla etkileşebilir; bu nedenle düzenli ilaç kullanan kişilerin hekim görüşü alması önemlidir. Günde ortalama ne kadar magnezyum alınmalıdır? Günlük ihtiyaç yaşa ve cinsiyete göre değişir. Örneğin NIH/ODS’ye göre yetişkin erkeklerde 400–420 mg/gün, yetişkin kadınlarda 310–320 mg/gün önerilen miktarlar arasındadır. Avrupa EFSA ise yetişkin erkekler için 350 mg/gün, yetişkin kadınlar için 300 mg/gün “yeterli alım” (AI) düzeyi belirlemiştir. Kaynakça NIH Office of Dietary Supplements (ODS) – Magnesium: Fact Sheet for Health Professionals NIH Office of Dietary Supplements (ODS) – Magnesium: Consumer Fact Sheet EFSA (2015) – Scientific Opinion on Dietary Reference Values for magnesium StatPearls / NCBI Bookshelf – Hypomagnesemia Lindberg JS, et al. (1990) – Magnesium bioavailability from magnesium citrate and magnesium oxide Kappeler D, et al. (2017) – Higher bioavailability of magnesium citrate compared to magnesium oxide Zhang C, et al. (2022) – Magnesium L-threonate (Magtein®) review (brain magnesium) Cleveland Clinic (2022) – Hypomagnesemia: causes and symptoms (patient-friendly overview) ODS PDF – Tolerable Upper Intake Level (UL) for supplemental magnesium and safety notes ATA-Mg üzerine preklinik çalışmalar (ör. 2020–2024 yayınları; hayvan modelleri)

Daha fazla bilgi edin